بیشتر بدانید: علت تحویل ندادن خودروهای سایپا از زبان وزارت صمت؛ کروز قطعه نمیدهد!
تمرکز بر خریدهای تک منبعی و ضعف در نظام رقابتی
حسابرس در بخش بررسی عملیات شرکت ساپکو، به موضوع تأمین قطعات از منابع انحصاری پرداخته که میتواند یکی از گلوگاههای ساختاری در زیاندهی ایرانخودرو باشد. بخش قابلتوجهی از خریدهای شرکت، علیرغم انجام استعلام، در عمل بهصورت تک سورس و بدون شکلگیری رقابت مؤثر انجام شدهاست.
مورد دیگر بلاتکلیف بودن برخی از قراردادهای ساپکو با تامین کنندگان (بند ۱۳ گزارش اجمالی) است که در محاسبه بهای تمام شده تاثیر دارد. حسابرس با این بند عملاً میگوید که «بهای تمامشده» خودروها بر روی شن بنا شدهاست. چرا که وقتی قیمت ۲.۲ درصد از قطعات ورودی قطعی نیست، ادعای زیاندهی یا سودآوری عملاً با یک خطای محاسباتی بزرگ همراه است. این عدم شفافیت در قراردادهای فیمابین ساپکو و قطعهسازان، یکی از گلوگاههای اصلی است. چرا که حسابرس نتوانستهاست درباره آثار مالی دقیق آن بر زیاندهی ایرانخودرو اظهارنظر قطعی کند.
این مدل خرید به عنوان یک «ضعف در کنترلهای داخلی» ثبت میشود؛ چرا که با سلب امکان ارزیابی منصفانه قیمت بازار، شفافیت در تعیین بهای تمامشدهی کالا را با چالش مواجه کردهو بر ترازنامه و زیاندهی ایرانخودرو اثرگذار است.
ابهامات در رفع تعهدات ارزی و سفارشات خارجی
بخش دیگری از یافتههای حسابرس که با وضعیت زیاندهی ایرانخودرو گره خوردهاست، به سفارشات خارجی اختصاص دارد. طبق گزارش، مبالغ درخور توجهی از ارزهای دریافت شدهکه مربوط به دوره های قبلی هم هست، هنوز منجر به «رفع تعهد ارزی» نشدهاند. عدم تعیین تکلیف قطعی این مبالغ، صورتهای مالی را در معرض ریسک تجدید ارزیابی و افزایش بدهیهای ارزی قرار دادهاست. همچنین میتواند پتانسیل تشدید زیاندهی ایرانخودرو در آینده را به همراه داشته باشد.
از ادعای زیاندهی ایرانخودرو تا رأی گرانفروشی تعزیرات
حسابرس در گزارش خود به تناقضی برخورد کردهاست که تحلیل زیاندهی ایرانخودرو را پیچیدهتر میکند. در حالی که مدیریت شرکت بر زیانده بودن فروش خودروها به دلیل قیمتگذاری دستوری تأکید دارد، در بندهای گزارش به رأی غیرقطعی سازمان تعزیرات حکومتی مبنی بر «گرانفروشی» اشاره شدهاست. حسابرس تصریح کردهاست که در برخی موارد، قیمت خرید قطعات خارج از دستورالعملهای مصوب انجام شدهکه این عدم انطباق، فرآیند قیمتگذاری محصول نهایی و ادعای زیاندهی ایرانخودرو را از مسیر کارشناسی خارج کردهاست.
بیشتر بدانید: خط تولید موتور تیوان به ایرانخودرو رسید؛ یک معامله عجیب با عدد نجومی!
بحران زیان انباشته از عوامل زیاندهی ایرانخودرو
یکی از مهمترین یافتههای حسابرس، حجم سنگین زیان انباشته گروه است که ابعاد گسترده زیاندهی ایرانخودرو را نشان میدهد. یعنی رقم ۱۳۸ همت (گروه ایرانخودرو) که اکنون از نصف سرمایه ثبتشدهی شرکت فراتر رفتهاست. این وضعیت، شرکت را مشمول ماده ۱۴۱ قانون تجارت میکند که نشاندهندهی یک «ابهام با اهمیت» در تداوم فعالیتهای عادی شرکت در بلندمدت است. حسابرس در بررسیهای خود به این نکته اشاره دارد که شکاف عمیق بین هزینههای تمامشده و درآمدهای عملیاتی، ساختار سرمایه شرکت را تضعیف کرده و به تسریع زیاندهی ایرانخودرو منجر شدهاست.
جمعبندی و نتیجهگیری نهایی
آنچه حسابرس مستقل در این دوره مالی زیر ذرهبین قرار داده، نشاندهندهی یک «عدم تعادل ساختاری» است که ریشه اصلی زیاندهی ایرانخودرو محسوب میشود. خلاصه یافتههای حسابرس تأیید میکند که تا زمانی که ابهامات در نظام خرید، شفافیت در رفع تعهدات ارزی و انطباق دقیق با دستورالعملهای قیمتگذاری برطرف نشود، حتی اصلاح قیمتهای فروش نیز نمیتواند تضمنکننده خروج کامل شرکت از چرخه زیاندهی ایرانخودرو باشد.
بیانیه سلب مسئولیت
این گزارش صرفاً بر اساس یافتههای مستند در گزارش رسمی حسابرس مستقل تدوین شدهاست و در مقام انتساب اتهام به شخص یا گروه خاصی نیست. بیت ران مانند همیشه و در راستای ایفای نقش رسانهای خود، پذیرا و آمادهی دریافت توضیحات و پاسخهای احتمالی شرکت ایرانخودرو جهت بازتاب و شفافسازی بیشتر است.
