بررسی جدیدترین آمار شاخص «شامخ» صنعت خودرو و قطعهسازی (تیر ۱۴۰۴ تا تیر ۱۴۰۵) نشان میدهد این صنعت در یک سال گذشته مسیر پرفراز و نشیبی را طی کرده است. دورههایی از رونق نسبی، سقوط دوباره به رکود، یک جهش امیدوارکننده و در نهایت همان ترس مزمن. این گزارش دربرگیرنده بررسی «شامخ» صنعت خودرو به زبان ساده است.
بیتران: در ادامه میخواهیم برای شما جدول شامخ گروه خودرو در این بازه زمانی را به زبان ساده و بخش به بخش توضیح بدهیم.
شامخ چیست و چطور باید خواندش؟
قبل از هر چیز باید یک قانون ساده را یاد بگیریم. شامخ (مخفف شاخص مدیران خرید) یک عدد بین صفر تا صد است که هر ماه از پرسش مستقیم از مدیران کارخانهها به دست میآید. تفسیرش هم ساده است. اگر عدد بالای ۵۰ باشد، یعنی وضعیت نسبت به ماه قبل بهتر شد. اگر دقیقاً ۵۰ باشد، یعنی هیچ تغییری نکرده و اگر زیر ۵۰ باشد، یعنی وضعیت نسبت به ماه قبل بدتر شده است.
این شاخص مهم اقتصادی را با یک مثال بیشتر توضیح میدهیم. فرض کنید شاخص تولید یک ماه شرکتی، عدد ۶۰ باشد و ماه بعدش برسد به ۴۵. این به این معنا نیست که تولید شدیداً کاهش یافته. معنایش این است که «سرعت بهبود» ماه قبل خیلی بیشتر از ماه بعد بوده و چون زیر ۵۰ افتاده، عملاً تولید نسبت به ماه قبلش کمی افت هم کرده. شامخ روند را نشان میدهد، نه عدد مطلق تولید.
بررسی «شامخ» صنعت خودرو (از تیر ۱۴۰۴ تا تیر ۱۴۰۵)
شامخ گروه خودرو در این بازه زمانی از عدد بسیار پایین ۳۸.۴ در تیر سال گذشته شروع شد. یعنی آن موقع کارخانهها واقعاً در رکود عمیقی بودند. از آنجا رفتهرفته بهتر شد و در مهرماه به بهترین وضعیتش رسید که عدد ۵۸.۵ را نشان میدهد.
اما این شرایط دوام نیاورد. از آبان به بعد دوباره روند نزولی شد و در فروردین و اردیبهشت امسال به عدد ضعیف ۴۱ برگشت. نکته جالب اینجاست که در دو ماه آخر (خرداد و تیر ۱۴۰۵) یک جهش قوی و غیرمنتظره اتفاق افتاد و عدد به ۶۲.۲ رسید و بعد با یک ریزش معنادار به ۵۹.۱ رسید.
این وضعیت شبیه یک راننده است که سرعتش را مدام عوض میکند. گاهی تند میرود، گاهی ناگهان ترمز میزند و کند میشود. حتی گاهی هم بنا به دلایلی دنده عقب میزند. صنعت خودرو در این یک سال دقیقاً همین رفتار را داشته. نه یک شتاب پیوسته رو به جلو، بلکه یک مسیر پر از افزایش، کاهش و توقف سرعت.
ماجرای همیشگی مواد اولیه
مهمترین و در عین حال نگرانکنندهترین بخش این آمار، مربوط به قیمت خرید مواد اولیه است. این عدد در تمام ۱۲ ماه این گزارش، همیشه بالای ۷۶ بوده و حتی گاهی به ۹۳.۸ هم رسیده. یعنی در هیچ ماهی، حتی یک ماه، قیمت مواد اولیه (مثل ورق فولاد، آلومینیوم، پلاستیک و قطعات وارداتی) ارزانتر نشده. فقط با سرعتهای مختلف گرانتر شده است. حالا این را با ردیف «قیمت محصول تولیدشده» مقایسه کنیم. این عدد هم بالای ۵۰ بوده، یعنی خودروسازها هم قیمت محصولشان را بالا بردهاند، اما معمولاً کمتر از سرعت گرانشدن مواد اولیه.
باز با مثال توضیح میدهیم. فرض کنید یک قطعهساز ماهیانه هزینه مواد اولیهاش ۱۰ درصد بالا میرود ولی بهخاطر قیمتگذاریهای محدود یا رقابت بازار، فقط میتواند قیمت محصول خودش را ۶ درصد بالا ببرد. نتیجه چه میشود؟ او هر ماه ۴ درصد سود کمتری نسبت به هزینههایش به دست میآورد. این دقیقاً همان اتفاقی است که در طول این یک سال برای بسیاری از بنگاههای زنجیره خودرو افتاده. یعنی فاصله بین «هزینه تمامشده» و «قیمت فروش» هر ماه تنگتر شده است.
برنامهریزی برای تولید هم سخت شد
سه بخش «میزان تولید»، «سفارشهای جدید» و «سرعت تحویل سفارش» هم در طول این یک سال بین ۴۰ تا ۶۸ بالا و پایین پریدهاند، بدون یک الگوی مشخص. این یعنی کارخانهها نمیتوانستند با اطمینان برنامهریزی کنند که ماه بعد چقدر قطعه یا خودرو تحویل خواهند داد.
نکته جالب این است که وقتی «موجودی مواد اولیه در انبار» افت کرده (در برخی ماهها تا عدد ۲۲.۶ که خیلی پایین است)، «سرعت تحویل سفارش» هم همزمان افت کرده. این یعنی هر وقت انبار مواد اولیه خالی میشده، تحویل سفارشها هم کند میشده. دقیقاً مثل آشپزخانه یک رستوران که وقتی مواد غذایی کم میآید، سفارش مشتریها هم دیرتر آماده میشود.
بررسی «شامخ» صنعت خودرو: بازار بدون تعدیل شدید
خبر نسبتاً خوب این است که «استخدام نیروی کار» در این یک سال ثبات بیشتری نسبت به بقیه بخشها داشته و همیشه بین ۴۱ تا ۵۵ بوده. یعنی حتی در ماههایی که تولید افت کرده، کارخانهها سراغ اخراج گسترده نیرو نرفتهاند. احتمالاً چون نمیخواستند نیروی متخصص خود را از دست بدهند و بعد از بهبود بازار دوباره مجبور شوند از صفر نیرو استخدام و آموزش دهند.
صادرات نه رونق داشت، نه سقوط کرد
صادرات در طول این یک سال همیشه یکجا بین ۴۴ تا ۵۲، مانده. این یعنی بازارهای صادراتی صنعت خودرو ایران در یک رکود ملایم و کشدار به سر میبرند. نه خبری از جهش صادراتی بوده، نه سقوط ناگهانی.
بیشتر بدانید: چرا واردات خودرو باعث کاهش قیمتها نمیشود؟
بررسی «شامخ» صنعت خودرو: بزرگان درباره آینده چه میگویند؟
بخش بعدی «انتظارات تولید آینده» است که نشان میدهد خود مدیران کارخانه چه دیدی به چند ماه بعد دارند. در این بخش اکثر مواقع عدد شامخ بالای ۴۵ بوده و در مهرماه حتی به ۵۸.۳ هم رسیده. این یعنی با وجود همه نوسانات، دید غالب در صنعت خودرو حداقلش بدبینانه نبوده. بیشتر یک نگاه «محتاطانه امیدوار».
بیشتر بدانید: نمیتوان همه مشکلات شرکت سایپا را به جنگ نسبت داد
جمعبندی
اگر بخواهیم این یک سال صنعت خودرو را در یک جمله خلاصه کنیم باید بگوییم که کارخانهها هر ماه گرانتر خرید کردهاند، به سختی توانستهاند گرانتر بفروشند و در عین حال با نوسان شدید در برنامه سفارش و تولید دستوپنجه نرم کردهاند.
جهش خوب دو ماه آخر (خرداد و تیر ۱۴۰۵) خبر خوبی است اما تا زمانی که روند صعودی قیمت مواد اولیه کنترل نشود، این بهبود میتواند به همان سرعتی که آمده، دوباره از بین برود؛ همانطور که در طول این یک سال چند بار این اتفاق افتاده است.
