بررسی صورت‌های مالی سایپا، تصویر نگران‌کننده‌ای از این خودروساز نشان می‌دهد. درآمد عملیاتی نارنجی‌های جاده مخصوص نیمه نخست امسال حدود یک‌چهارم کم شده، اما قیمت تمام‌شده نه‌تنها پایین نیامده، بلکه بالاتر هم رفته‌است. نتیجه‌اش این شده که شرکت حتی از خود فروش و تولید خودرو هم زیان بزرگی ثبت کرده. این زیان از کل زیان کل سال گذشته هم بیشتر شده‌است.
وقتی هزینه تولید از قیمت فروش بیشتر شد
بیت‌ران، مانی حدادی: درآمد عملیاتی سایپا از ۴۹٫۰۶ همت در شش ماه نخست پارسال به ۳۶٫۴۹ همت رسیده‌است. یعنی چیزی حدود ۱۲٫۶ همت کمتر یا معادل ۲۵٫۶ درصد افت. برای خودروسازی در این مقیاس، این افت فاجعه‌بار است. البته کم شدن درآمد ریالی به معنی کمتر شدن تعداد خودروهای فروخته‌شده‌نیست. ترکیب مدل‌ها، قیمت فروش، تخفیف‌ها و زمان ثبت درآمد هم در این فرمول موثر بوده‌اند.
اما مهم‌ترین بخش این گزارش جای دیگری است. بهای تمام‌شده درآمدهای عملیاتی به ۵۹٫۹۵ همت رسیده. در حالی که کل درآمد فقط ۳۶٫۴۹ همت است. یعنی سایپا به ازای هر ۱۰۰ تومان فروش، حدود ۱۶۴ تومان هزینه تولید ثبت کرده‌است. پارسال هم این نسبت بالاتر از ۱۰۰ بود، اما فاصله کوچک‌تری داشت. آن موقع بهای تمام‌شده ۵۰٫۱۱ همت بود و زیان ناخالص حدود یک همت.
امسال درآمد سایپایی‌ها حدود ۲۶ درصد پایین‌تر آمده و بهای تمام‌شده‌اش حدود ۲۰ درصد بالا رفته است. این دو حرکت در خلاف جهت هم، زیان ناخالص را به ۲۳٫۴۷ همت رسانده و حاشیه سود ناخالص را از منفی ۲٫۲ درصد به منفی ۶۴٫۳ درصد برده‌است.
بیشتر بدانید: بررسی صورت‌های مالی ایران خودرو | خروج از زیان، با کمک «سایر درآمدها»
ساده‌تر بگوییم. سایپا قبل از اینکه حتی یک ریال خرج اداره شرکت، شبکه فروش یا بهره وام کند، فقط از ساخت و فروش خودروهایش بیشتر از ۶۴ تومان به ازای هر ۱۰۰ تومان فروش، ضرر دیده.
در حالت عادی وقتی فروش کم می‌شود، انتظار می‌رود هزینه‌ها هم دست‌کم تا حدی پایین بیایند. ولی اینجا قضیه برعکس شده‌است. دلیلش را دقیقا نمی‌دانیم. می‌تواند گران شدن قطعات و مواد اولیه، افزایش نرخ دستمزد و انرژی، کم شدن تیراژ و سنگین شدن هزینه‌های ثابت روی هر خودرو، قیمت‌گذاری پایین‌تر از هزینه واقعی تولید، یا شیوه تخصیص هزینه‌ها به محصولات باشد.
«سایر درآمدها» نصف شد، «سایر هزینه‌ها» پیدا شد
یک چیزی در صورت مالی سایپا عجیب است. در بخش عملیاتی، عنوان «سایر درآمدها» از ۴٫۶۸ همت به ۱٫۸۸ همت رسیده، یعنی حدود ۶۰ درصد کاهش. پارسال همین سرفصل بخش مهمی از زیان کلی را رفع و رجوع بود.
اما امسال این تزریق مالی تقریباً از بین رفته‌است. در عین حال، سر و کله «سایر هزینه‌ها» با ۰٫۶۶ همت ظاهر شده. عجیب‌تر اینکه در دوره مشابه پارسال، عددی برای این سرفصل گزارش نشده‌بود. حالا این هزینه چیست و آیا تکرار می‌شود یا نه را باید در یادداشت‌های توضیحی خواند که البته چیزی وجود ندارد.
بزرگ‌ترین علامت سوال این گزارش
اوضاع پیچیده سایپا را چند عدد و رقم دیگر، پیچیده‌تر هم می‌کند. سایپا در ردیف «سایر درآمدها و هزینه‌های غیرعملیاتی» حدود ۶٫۲۱ همت ثبت کرده. پارسال این رقم ۰٫۵۲ همت بود. یعنی نزدیک ۱۲ برابر.
مشخص است که این درآمد از فروش خودرو نیامده. شاید منشأ آن فروش دارایی، درآمد سرمایه‌گذاری، تسعیر ارز، تسویه حساب‌ها یا چیز دیگری باشد. یک حساب و کتاب ساده اهمیت خاص خودش را نشان می‌دهد.
اگر این ۶٫۲۱ همت نبود، زیان خالص حدود ۴۰ همت می‌شد، نه ۳۳٫۸. همچنین افزایش همین یک قلم نسبت به پارسال حدود ۵٫۷ همت است و افزایش هزینه مالی حدود ۶٫۵ همت. خلاصه که تقریباً تمام فشار اضافه هزینه مالی را همین سرفصل تحمیل کرده.
زیان ۶ ماهه از زیان کل پارسال بیشتر شد
تحلیل صورت‌های مالی سایپا در کدال، سیاهی‌های بیشتری را بیرون می‌ریزد. زیان خالص شرکت از ۶٫۷۸ همت در شش ماه نخست پارسال به ۳۳٫۸۰ همت رسیده، یعنی حدود ۵ برابر. این رقم از زیان خالص کل سال ۱۴۰۴ هم که ۲۵ همت بود هم بیشتر است. زیان ناخالص و زیان عملیاتی نیمه نخست امسال هم هر کدام جداگانه، از کل سال گذشته بالاترند (۲۳٫۴۷ همت در برابر ۱۲٫۹۶، و ۲۷٫۰۴ در برابر ۱۴٫۹۵).
البته مقایسه ۶ ماهه نخست امسال با تمام حواشی مربوط به منطقه، با ۱۲ماه سال گذشته منتهی به یک پیش‌بینی قطعی نمی‌شود. با این حال، اگر روند نیمه نخست سال در نیمه دوم هم تکرار شود، تصویر پایال سال سایپا واقعاً ترسناک می‌شود.
