“در سالهای اخیر، با افزایش تنشهای ژئوپلیتیکی و تمرکز بر امنیت مسیرهای دریایی، اهمیت ایران در شبکه ترانزیت اوراسیا افزایش یافته است.”
تنگه هرمز یکی از حساسترین گلوگاههای جهان در حوزه تجارت و انرژی به شمار میرود. بخش عمدهای از صادرات نفت و گاز کشورهای حاشیه خلیج فارس از این مسیر عبور میکند و هرگونه اختلال حتی موقت در آن، میتواند پیامدهای گستردهای برای شبکه حملونقل بینالمللی، امنیت انرژی و تجارت منطقهای داشته باشد.
در سالهای اخیر، با افزایش تنشهای ژئوپلیتیکی و تمرکز بر امنیت مسیرهای دریایی، اهمیت ایران در شبکه ترانزیت اوراسیا افزایش یافته است. این یادداشت به بررسی پیامدهای اختلال در هرمز، فرصتها و چالشها برای ایران و ارائه پیشنهادات سیاستی راهبردی میپردازد.
بیشتر بدانید: برنده و بازندهی جدید صنعت سفرهای هوایی
۲۱ نکته راهبردی
- گلوگاه هرمز به دلیل نقش حیاتی خود در عبور نفت و گاز، هرگونه اختلال در آن، هزینههای بیمه و کرایه حمل دریایی را افزایش میدهد.
- افزایش ریسک مسیرهای دریایی باعث جستجوی مسیرهای جایگزین زمینی و ریلی از سوی کشورهای مصرفکننده انرژی میشود.
- روند چندمسیره شدن شبکه ترانزیت جهانی سرعت بیشتری میگیرد.
- کریدورهای ترکیبی دریایی–ریلی–جادهای اهمیت بیشتری پیدا خواهند کرد.
- ایران با توسعه کریدورهای اوراسیایی میتواند سهم بیشتری از تجارت شرق–غرب جذب کند.
- کریدور شمال–جنوب ظرفیت اتصال هند به روسیه و اروپا را از طریق ایران فراهم میکند.
- توسعه زیرساختهای ریلی ایران نقش کلیدی در افزایش سرعت و امنیت ترانزیت خواهد داشت.
- بنادر اقیانوسی ایران در دریای عمان میتوانند به عنوان نقاط جایگزین در شبکه لجستیکی مطرح شوند.
- اتصال این بنادر به شبکه ریلی و جادهای داخلی ظرفیت ترانزیتی کشور را افزایش میدهد.
- ایجاد مناطق لجستیکی و پایانههای چندوجهی برای جذب بار ترانزیتی ضروری است.
- رقابت میان بنادر منطقهای از خلیج فارس تا مدیترانه و دریای سیاه تشدید خواهد شد.
- کشورهایی که در مسیر کریدورهای بینالمللی قرار دارند، میتوانند مزیت ژئواکونومیک کسب کنند.
- آسیای مرکزی برای دسترسی پایدار به آبهای آزاد به دنبال تنوع مسیرهای ترانزیتی است.
- دریای خزر میتواند به حلقه ارتباطی میان آسیای مرکزی، قفقاز و ایران تبدیل شود.
- اهمیت ژئوپلیتیکی قفقاز جنوبی در شبکه حملونقل اوراسیا افزایش مییابد.
- ترکیه تلاش خواهد کرد جایگاه خود را به عنوان هاب ترانزیتی میان خاورمیانه و اروپا حفظ کند.
- چین در قالب ابتکار کمربند و جاده به توسعه مسیرهای زمینی امن در اوراسیا ادامه میدهد.
- هند برای کاهش وابستگی به مسیرهای پرریسک دریایی به مسیرهای زمینی و ریلی توجه بیشتری دارد.
- همکاریهای چندجانبه ترانزیتی میان ایران و کشورهای همسایه اهمیت بیشتری پیدا میکند.
- توسعه زیرساختهای لجستیکی و ریلی ایران به یک اولویت ژئواکونومیک تبدیل میشود.
- * در بلندمدت، اختلال در هرمز میتواند بازآرایی مسیرهای ترانزیتی و حملونقل اوراسیا را تسریع کند.
بیشتر بدانید: پیش بینی قیمت خودرو بعد از پایان جنگ / این هشدار را جدی بگیرید!
چالشها و فرصت ها برای ایران
فرصتها
- افزایش اهمیت ایران به عنوان پل ترانزیتی اوراسیا.
- تقویت جایگاه کریدور شمال–جنوب.
- اهمیت بیشتر بنادر دریای عمان و سواحل اقیانوسی.
- افزایش تقاضا برای مسیرهای زمینی امنتر.
- ایجاد هابهای لجستیکی و مراکز توزیع کالا.
- افزایش نقش دریای خزر در شبکه ترانزیت منطقهای.
- رشد شبکه ریلی داخلی و ترانزیتی.
- توسعه همکاریهای منطقهای با هند، روسیه و کشورهای آسیای مرکزی.
چالشها
- افزایش ریسک در حملونقل دریایی و هزینه بیمه.
- محدودیت زیرساختهای ریلی و لجستیکی فعلی.
- رقابت شدید کریدورهای منطقهای، به ویژه ترکیه و آذربایجان.
- نیاز به سرمایهگذاری گسترده در زیرساختها.
- تأثیر تحریمها بر سرمایهگذاری خارجی و همکاریهای بینالمللی.
- کمبود هابهای لجستیکی مدرن.
- ناهماهنگی نهادی در حوزه حملونقل و گمرک.
ببینید: پارس نوآ سدان جدید پارس خودرو یا ال ۹۰ جدید چگونه است؟
۱۰ پیشنهاد سیاستی برای تقویت جایگاه ترانزیتی ایران
- توسعه کریدور شمال–جنوب: افزایش ظرفیت ریلی، بنادر و ترمینالها برای جذب بار ترانزیتی.
- تقویت بنادر اقیانوسی دریای عمان: ارتقا زیرساختها، تجهیزات مدرن و اتصال ریلی.
- ایجاد هابهای لجستیکی چندوجهی: مناطق لجستیکی و پایانههای چندوجهی برای جذب بار.
- سرمایهگذاری در شبکه ریلی داخلی و ترانزیتی: افزایش ظرفیت خطوط و سرعت حملونقل ریلی.
- توسعه توافقهای منطقهای ترانزیتی: همکاری با کشورهای همسایه برای کاهش تعرفهها و تسریع گمرکی.
- ایجاد مسیرهای جایگزین زمینی و دریایی: کاهش تمرکز بر تنگه هرمز و افزایش انعطافپذیری.
- جذب سرمایهگذاری خارجی و مشارکت خصوصی: ایجاد مناطق ویژه سرمایهگذاری لجستیکی.
- دیجیتالی کردن فرآیندهای حملونقل: رهگیری بار، گمرک دیجیتال و هوشمندسازی لجستیک.
- تقویت امنیت و ایمنی حملونقل: گشتهای دریایی، امنیت بندری و مسیرهای زمینی.
- تبلیغ ظرفیتهای ترانزیتی ایران در سطح بینالمللی: نمایشگاهها، نشستها و روابط عمومی حرفهای.
یادداشتی از پیمان سنندجی؛ رئیس کمیسیون حملونقل و لجستیک اتاق بازرگانی تهران
منبع: ایرنا
