در حالی که مدیران ارشد وزارت صمت از بهبود تراز تولید و رفع موانع سخن میگویند، گزارشها از قلب جادهمخصوص از واقعیتی تلخ حکایت دارد. غول نارنجی پوش تهران، سایپا، در حرکتی تاملبرانگیز، به بهانه افت تولید، تیغ جراحی را روی سفره کارگران گذاشتهاست. از حذف وعده غذای گرم تا ابهام در پرداخت حقشیفتها. حال آنکه مدیران سایپا همچنان پاداش می گیرند.
بیتران: صنعت خودروی ایران سالهاست که پشت خاکریز «بحرانهای خودساخته» پناه گرفتهاست. اما این بار در مجموعه سایپا و شرکتهای اقماری آن، صرفهجویی اقتصادی نه از پاداشهای نجومی هیئتمدیره، بلکه از سهمیه ناهار کارگران خط تولید آغاز شدهاست. پس از تعطیلات نوروز، تغییرات ناگهانی در چیدمان شیفتها و حذف وعدههای غذایی، فضای کارگری این ابرکارخانه را ملتهب کردهاست.
در حالی که مدیران نشسته در برجهای شیشهای همچنان از مواهب و رفاهیات سازمانی برخوردارند، کارگرانی که جوانی خود را پای دستگاههای پرس و خطوط مونتاژ گذاشتهاند، با پاسخهای سربالا مواجه میشوند: «چون شیفتها کوتاه شده، ناهار و مزایا هم قطع میشود!» این در حالی است که طبق قانون کار، تامین یک وعده غذای گرم از وظایف مصرح کارفرماست.
خصوصیسازی صوری؛ حیاطخلوت دولتی
اگرچه سایپا روی کاغذ نام «خصوصی» را یدک میکشد، اما نگاهی به ساختار مدیریتی آن نشان میدهد که اینجا همچنان حیاطخلوتِ تصمیمات دولتی است. تناقض ماجرا اینجاست: دولتی که تریبونهایش را با شعار حمایت از کارگر پر کرده، مدیرانی را منصوب میکند که برای تراز کردن صورتهای مالی، دست در جیب مزایای رفاهی پایینترین ردههای شغلی میکنند.
بیشتر بدانید: تعهدات ارزی ایرانخودرو رفع نشدهاست؛ ۴۲۸ میلیون دلار پول کجاست؟
مدیریت سایپا در پاسخ به این اعتراضات تنها به یک جمله بسنده کردهاست: «کسی را اخراج نکردهایم.» اما سوال اینجاست: آیا حفظ امنیت شغلی باید به قیمت گرسنگی دادن به نیروی کار یا حذف سرویسهای ایاب و ذهاب تمام شود؟
رئیس اتحادیه کارگران خودروسازی: مدیران ۱۰۰ میلیونی، تخصص مدیریت بحران ندارند
مجتبی حاجیزاده، رئیس اتحادیه کارگران خودروسازی کشور، در گفتگو با ایلنا پرده از واقعیتهای مدیریتی این صنعت برداشت. وی کنایهای تند به دریافتیهای کلان مدیران زد و گفت:
«مدیری که ماهانه ۵۰ تا ۱۰۰ میلیون تومان حق مدیریت و ماموریت میگیرد، این مبالغ را برای روزهای بحرانی دریافت میکند. انتظار میرود او از دانشش برای حل مشکل استفاده کند، نه اینکه با اولین تکان اقتصادی، دستش را به نشانه تسلیم بالا ببرد و مزایای کارگر را قطع کند.»
حاجیزاده با تایید قطع مزایا در شرکتهای اقماری سایپا افزود: «سرویسهای ایاب و ذهاب شرکتهای شهرستانی یکیدرمیان شدهو ناهار گرم جای خود را به میانودههایی مثل کیک و نوشابه دادهاست. کارفرما با ساعتهای کاری بازی میکند تا حقشیفتهای قانونی (مثل شیفت شب) را دور بزند.»
پرسش بیپاسخ از مدیران سایپا
چرا در زمان کسری بودجه، اولین سنگر دفاعی مدیران، بریدنِ سهمیه ناهار و حقشیفت کارگر است؟ اگر افت تولید جدی است، چرا پاداشهای پایان سال و حق جلسات مدیران همچنان به قوت خود باقیست؟
صنعت خودروی ایران اگر بخواهد با همین فرمانِ «مدیریت هزینهها از جیب کارگر» پیش برود، به زودی با بحرانِ تخلیه انگیزه در نیروی انسانی مواجهخواهد شد؛ عاملی که کیفیتِ محصولاتِ در حال حاضر ضعیف این صنعت را، از قبل هم بدتر خواهد کرد.
طنابدارِ «حفظ نیرو»؛ وقتی کارگر روی پلِ هوایی میماند
مجتبی حاجیزاده، رئیس اتحادیه کارگران خودروسازی، با زبانی بیپرده از واقعیت تلخ «حفظ نیرو» در سایپا گفت:
«مدیران میگویند کارگر را حفظ کردهایم، اما در عمل کارگر را روی پل نگه داشتهاند، طناب را دور گردنش بستهو چهارپایهای زیر پای او گذاشتهاند! اگر قصدش مرگ است، خفهاش کنند؛ اما اگر قصدش حفظ نیرو است، باید زندگی او را مدیریت کنند. کارگری که ماهی ۲۰ میلیون تومان اجارهخانه میدهد، روی اضافهکار و آکوردش حساب کردهاست. قطع این مزایا یعنی گرسنگی عمدی.»
بیشتر بدانید: صنعت خودروی ایران از آغاز تا به امروز، قسمت دوم: فرصت از دست رفته
دستکاری زمان و سرقتِ حقسرویس
یکی از ترفندهای پنهان مدیران، دستکاری در ساعات کاری است. شیفت شب (۱۲ شب تا ۷ صبح) که دارای حقشیفت ویژه بود، حذف و با شیفتهای ۷ ساعتهای جایگزین شده که از ساعت ۱۲:۳۰ یا ۱ بعدازظهر شروع و تا ۷ شب ادامه دارد. این تغییر ظاهری، در واقع مصادرهی «حق شیفت» قانونی است.
همزمان، سرویسهای ایاب و ذهاب از ۲۸۰ خط به ۸۰ خط تقلیل یافته و تنها تا میادین اصلی تهران و کرج حرکت میکنند. این یعنی کارگر خستهی شیفتکار، باید بقیه راه را با هزینه شخصی طی کند، در حالی که طبق قانون کار، کارفرما موظف است سرویس را تا نزدیکترین نقطه به محل سکونت کارگر تامین کند. در مقابل، مدیران نهتنها ماشینهای سازمانی در اختیار دارند، بلکه اگر از ماشین استفاده نکنند، هزینه نقدی و کامل سرویس خود را دریافت میکنند!
قانون نانوشتهی تبانی؛ وقتی بدهکار، طلبکار هم میشود
چرا تولید کم شده؟ حاجیزاده ریشه مشکل را در «سیستم امانی» میداند:
«وزیر صمت میگوید ورق فولادی موجود است. اما مشکل پول نقد است. خودروسازان به جای پرداخت پول، مواد اولیه را به صورت امانی میگیرند و هزاران میلیارد تومان به قطعهسازان بدهکارند. ترسناکتر اینکه، بسیاری از این قطعهسازانِ طلبکار، خودشان در هیئت مدیرهی ایرانخودرو و سایپا صندلی دارند! آنها با خودشان توافق میکنند، به خودشان امانی میدهند و بدهکار میشوند. این یعنی تبانیِ سیستماتیک.»
پاداشهای میلیاردی مدیران سایپا و خودروهای رانتی
ادعای مدیران درباره «همسانبودن حقوق» با کارگران، با واقعیتهای مجمع سهامداران در تضاد است:
۱. پاداشهای نجومی: مجمع سهامداران میتواند برای اعضای هیئت مدیره پاداشهای میلیاردی تصویب کند.
۲. رانت خودرو: گفته میشود مدیران ارشد سالانه ۱ تا ۲ دستگاه «شاهین» به قیمت تمامشدهدریافت میکنند. اما در لایههای نزدیکتر به مدیرعامل، این تعداد به ۵ یا ۶ خودرو میرسد که با فروش آنها در بازار آزاد، سودهای کلان به جیب میزنند. آیا چنین خودرویی به کارگر خط تولید دادهمیشود؟
۳. تبعیض رفاهی: در حالی که آکورد نیروها به ۱۰ درصد کاهش یافته، مدیران از تمام رفاهیات نقدی و غیرنقدی بهرهمندند.
بیشتر بدانید: از لکسوس ۱۱۰ میلیارد تومانی تا تارا سه میلیاردی، وضعیت عجیب قیمت خودرو پس از جنگ
هشدار خطرناک: ریزش به سمت اسنپ و سقوط صندوق بازنشستگی
حاجیزاده هشدار داد که «اقتصاد مقاومتی» به معنای دزدی از جیب کارگر نیست. نتیجهی این سیاستها، فرار نیروی انسانی است:
«کارگران صنعت خودرو اکنون مجبورند شبها در اسنپ یا پیک موتوری کار کنند تا چرخ زندگیشان بچرخد. این یعنی ریزش تخصص و انگیزه.»
بزرگترین خطا، ضربه زدن به صندوقهای بازنشستگی است. با کاهش اضافهکار و آکورد، پایهی حقوق و در نتیجه حقبیمهی رد شده کاهش مییابد. وقتی روزِ بحران فرا برسد و ۵۰۰ هزار نفر همزمان بیمه بیکاری بخواهند، صندوقهایی که بهخاطر همین سیاستهای کارفرما ضعیف شدهاند، چطور توان پرداخت خواهند داشت؟
حقیقت پشت درهای بسته سایپا؛ ناهارِ کارگر یا میانوعدهی اداری؟
وقتی «کاهش ساعات کاری» توجیهی برای حذف وعدههای غذایی کارگران خط تولید است، چه اتفاقی در کارخانههای جادهمخصوص میافتد؟ مراد عباسی، معاون منابع انسانی سایپا، در دفاع از این سیاست میگوید: «کارگران سه ساعت کمتر کار میکنند، اما حقوق کامل میگیرند.» اما آیا این منطق، درد معیشتی نیروی انسانی را تسکین میدهد؟
دفاعیه مدیریت: «حقالنهار» با ساعتشمار
در پاسخ به اتهامات مطرح شده درباره حذف ناهار و تبعیض در توزیع رفاهیات، مراد عباسی، معاون منابع انسانی شرکت سایپا، استدلالی محاسباتی را پیش کشید. به گفته او، به دلیل کاهش یکسوم ظرفیت تولید، شیفتهای کاری تغییر کردهو کارگران روزانه سه ساعت کمتر در کارخانه حاضرند.
عباسی با تشریح جدول زمانی جدید گفت:
«شیفت اول از ۷ صبح تا ۱ بعدازظهر و شیفت دوم از ۱ ظهر تا ۷ شب است. چون کارگران قبل از ساعت ناهار (۱۲ تا ۱ بعدازظهر) شیفت را ترک میکنند، طبیعتاً ناهار حذف شدهو به جای آن، میانوعدهای در ساعت ۱۰ صبح به آنها دادهمیشود.»
او افزود: «کارگران حقوق کامل خود را دریافت میکنند و به ازای ساعات کمتر، میانوعدههای سبکتری دریافت میکنند. در بخشهای ستادی که تا ساعت ۴ عصر حضور دارند، ناهار سرو میشود، اما در خط تولید، با توجه به ساعت خروج زودتر، این امکان وجود ندارد.»
نقد کارگران: ما کار نمیکنیم که سیر شویم!
اما برای کارگری که سالها روی خط تولید نفس کشیده، این معادله مدیریتی پذیرفتنی نیست. وقتی فشار تورم، ارزش پول ملی و هزینههای زندگی را تغییر داده، یک ساعت کار کمتر میتواند معنای آن باشد که «منظور شرکت هزینهها را کاهش دادهایم»، نه اینکه «ما به شما احترام میگذاریم».
مجتبی حاجیزاده، رئیس اتحادیه کارگران خودروسازی، این منطق را رد کرد و گفت:
«این بازی با ساعتهاست تا حقشیفتهای قانونی (مثل شبکاری) را دور بزنند. شیفتها را هفتساعته کردهاند و اسم آن را تغییر شیفت گذاشتهاند. طبق قانون کار، کارفرما موظف است یک وعده غذای گرم بدهد. جایگزین کردن ناهار با کیک و نوشابه، اوج بیاحترامی به کرامت نیروی کار است.»
رازِ شرکتهای اقماری و شفافیتِ صوری
حاجیزاده همچنین به عمق مشکل ساختاری اشاره کرد: «ساختار پیچیده شرکتهای زیرمجموعه سایپا (مانند سایپا کالیس، سایپا دیزل و…) یک شبکه غیرشفاف ایجاد کرده است. مدیریت با جابهجایی ضربدری سهام و ایجاد دهها شرکت اقماری، اخبار فساد و تضییع حقوق را دفن میکند. آنها از جامعه انتظار دارند ضعف مدیریتیشان را بپوشانیم و حتی این عملکرد منفعلانه را “کار جهادی” بنامیم!»
بیشتر بدانید: زیاندهی ایرانخودرو؛ محصول قیمتگذاری دستوری یا چالشهای ساختاری؟
تکذیب شایعات؛ اما واقعیتِ حسابهای بانکی در سایپا
عباسی در بخش دیگری از صحبتهاش، شایعات مربوط به قطع کامل مزایا را رد کرد و گفت: «ما منکر وجود تاخیرها نیستیم، اما شارژ بنکارتها متوقف نشده و مجوز پرداخت صادر شدهاست.» او همچنین نسبت به مقایسه دستمزدها با «ایرانخودرو» هشدار داد و گفت که شرایط مالی هر دو شرکت متفاوت است.
ریاضتِ حسابشده یا بیکفایتی ساختاری؟
پرسش اینجاست: آیا مدیریت سایپا واقعاً برای حفظ سرمایههای انسانی تلاش میکند یا این «کاهش ساعات کاری» و «حذف ناهار» تنها رقصی است برای تراز کردن صورتهای مالیِ کسر بودجه؟
وقتی مدیرانی با حقوقهای کلان در زمان بحران «دست روی دست» میگذارند، انتظار دارند کارگر نیز با دست خالی و معدهی گرسنه، چرخهای کارخانه را بچرخاند؟
پاسخ سایپا به طوفان اعتراضات: «پاداش مدیران سایپا نجومی نیست؛ ما حتی نصفِ ایرانخودرو هم نمیگیریم!»
در حالی که اتحادیه کارگران از رانتهای میلیاردی و پاداشهای نجومی سخن میگفت، معاون منابع انسانی سایپا با رد قاطع این ادعاها، پرده از واقعیتی دیگر برداشت: تفاوت اندک حقوق مدیران و کارگران و حتی کسرِ ۳۰ درصدی حقوق خودشان نسبت به همکاران در ایرانخودرو!
تناقضآمیزترین دفاعیه: «من هم حقوقم را از دست دادم!»
محمدجواد عباسی، معاون منابع انسانی سایپا، در واکنش به حرفهای مجتبی حاجیزاده (رئیس اتحادیه کارگران)، مدعی شد که فاصله حقوقی در سایپا بسیار کم است. او برای اثبات ادعای خود از زبانِ دردِ شخصیاش گفت:
«من پس از انتقال از ایرانخودرو به سایپا، با کاهش ۳۰ درصدی حقوق مواجه شدم. حقوق یک مدیر با ۲۰ تا ۲۵ سال سابقه در اینجا حدود ۵۰ میلیون تومان است و کارگران باسابقه نیز در همین محدوده (۵۰ تا ۶۰ میلیون) قرار دارند. بنابراین اختلاف فاحشی وجود ندارد.»
او تأکید کرد که شایعات مبنی بر پاداشهای چندصد میلیونی و میلیاردی برای مدیران سایپا «کاملاً غلط» است و افزود:
«پاداش مدیران سایپا نسبت به ایرانخودرو حداقل دو برابر کمتر است. ما حتی نیمی از پاداشهای پرداختی در ایرانخودرو را نیز دریافت نمیکنیم.»
وعدهی تسویه بدهیها: «ناهار و بنکارت حل شده، بقیه هم نزدیک است»
عباسی اطمینان داد که معوقات رفاهی در حال تسویهاست:
– بنکارت: شارژ ماهانه با ۵۰ درصد افزایش نسبت به سال گذشته انجام شدهاست.
– معوقات دیگر:برنامهریزی برای تسویه بقیه بدهیها طی ۱۵ روز آینده انجام شده و امیدواریم کامل پرداخت شوند.
حتی اگر فرض را بر دروغ نگذاریم و بپذیریم که حقوق یک مدیر ارشد ۵۰ میلیون تومان است، سوال اصلی اینجاست: چرا این ۵۰ میلیون تومان باید با حذف ناهار و حقشیفتِ کارگری که خودش ۲۰ میلیون اجاره خانه میدهد، تراز شود؟
اگر طبق ادعای مدیر، پاداش کارگران ۶۰ درصد رشد کرده، پس چرا کارگران از «حذف ناهار» شکایت دارند؟ آیا این ۶۰ درصد رشد، ارزشِ یک وعده غذای گرم و ایابوذهاب را که بخشِ اساسی معیشت کارگر شیفتکار است، دارد؟
سایپا با تکیه بر مقایسه با ایرانخودرو سعی دارد بگوید «ما اوضاعمان خیلی همخوب است»، اما واقعیت عینی این است که کارگران نه با ایرانخودرو مقایسه میکنند، بلکه با سفره خالیِ روزمرهشان مقایسه میکنند.
سخن پایانی
تا زمانی که شفافیت مالی در مورد نحوه تخصیص پاداشها، نحوه محاسبه آکوردها و دلیل دقیقِ کمتولیدی (که بهانه حذف مزایاست) به صورت ریزِ ریز در سایتهای بورس کالا و گزارشهای مالی منتشر نشود، این جنگِ روایتها ادامه خواهد داشت. آیا سایپا حاضر است دفاتر خود را باز کند تا ببینیم این «۵۰ میلیون تومان» واقعی است یا بخشی از درآمد مدیران در قالبهای پنهان خارج شدهاست؟
منبع: ایلنا
