سوخو ۳۰ شوالیه جدید نیروی هوایی ایران ، انتخابی خوب یا بهتر از هیچ ؟

سوخو ۳۰ که قرار است وارد نیروی هوایی ایران شود چگونه است؟

بیت ران- علی علوی: با تایید رسانه های داخلی و منابع قابل اتکاء در حوزه میلیتاریسم ، اکنون قطعی است که نیروی هوایی ایران ، قرار است تا میزبان شوالیه های روسی سوخو ۳۰ SU-30SM2 باشد ، خبری که دیر هنگام ، اما مسرت بخش بود . 

سوخو ۳۰ چگونه متولد شد ؟

جنگنده چند منظوره سوخو۳۰  ، اواخر دهه ۱۹۸۰ و سال‌های اولیه عملیاتی شدن سوخوی ۲۷ متولد شد . سوخوی۲۷ یک جنگنده تک سرنشین شکاری ، با مداومت پروازی بالا بود  و  سوخو ۳۰ ، در واقع یک سوخوی۲۷ یو بی (نسخه دو سرنشینه آموزشی سوخوی۲۷ با توان رزمی کامل) تغییر یافته بود  که دارای رادار ان ۰۰۱ ارتقاع یافته با توان هوا به زمین  محدود بود و اولین نمونه در سال ۱۹۸۹ پرواز کرد.

این تغییر به این دلیل انجام شد که سوخو ۲۷ به خودی خود ، برد رزمی قابل قبولی داشت ، اما شوروی ، لوله سوختگیری هوایی را هم برای این جنگنده ضروری دانست ، اما بعد متوجه شد که با افزایش برد و زمان پرواز یک خدمه کافی نیست و به همین دلیل سوخو ۲۷ پی یو و یا همان سوخو ۳۰ امروزی ، متولد شد .

در ابتدا ، تنها ۵ فروند سوخوی ۲۷ پی یو  به دلیل محبوبیت بیشتر میگ ۳۱ ، خریداری شد و بعد از فروپاشی شوروی کمپانی سوخو با تغیراتی در طرح سوخوی۳۰،  نسخه جدید سوخوی ۳۰ ام را ارئه کرد، این نسخه جدید در واقع نسخه چند منظوره سوخوی ۳۰ و اولین نسل بود که توان حملات  هوا به زمین  هدایت را دریافت کرد ؛نسخه نهایی و تجاری شده این مدل،  با نام سوخوی ۳۰ ام کا، اولین بار در نمایشگاه پاریس ۱۹۹۳ به نمایش در آمد،این نمونه می‌توانست هشت تن مهمات شامل موشک  هوا به هوا  R73 و یا تا شش موشک  R27  و یا تا ۱۳ موشک رادار فعال  R77 را در کنار بمب و راکت‌های غیر هدایت شونده با خود حمل کند.

در بعد عملیات دقیق نیز، بمب هدایت لیزری  KAB-500L و نسخه اپتیکی ، موشک هدایت لیزری  KH29 و نسخه هدایت اپتیکی ،نسخه ضد رادار  KH31و نسخه ضد کشتی ،موشک اپتیکی دور ایستای  KH59 با برد بیش از ۱۱۵ کیلومتر از تسلیحات قابل حمل سوخو بود.

 سوخو ۳۰ ام کا آی

سوخو ۳۰ ام کا ، در اولین حضور خود موفقیتی در بازار به دست نیاورد ، اما با سفارش هند و نسخه ام کا آی ، ورود این جنگنده به بازار رقابت  توسعه  مدل های مختلف برای مشتریان آغاز شد ؛ این مدل دارای  کابین و رادار و سامانه های الکترونیکی پیشرفته تر از سوخوی ۳۰ ام کا بود ، اما اولین تغییر مهم بین نسخه هندی با نسخه های قبلی خروجی  متغیر موتور بود ؛ این نمونه  مجهز به رادار روسی آرایه فازی  N001M باروس ، با برد کشف ۲۰۰ کیلومتر بود و می‌توانست  هم زمان با چهار هدف درگیر شود ،  این رادار  توان کامل هوا به هوا و هوا به زمین  شامل کشف و درگیری با اهداف زمین و دریایی و نقشه برداری از سطح زمین را داراست.

این مدل دارای سطح مقطعی کمتری نسبت به سوخوی۲۷  ، و مانند تمامی خانوده سوخوی۲۷ در دماغه مجهز به  کاونده تصویر ساز  فروسرخ  OLS30  با توان کشف غیر فعال ۹۰ کیلومتری بود و از  نمایشگر سربالا (HUD)، ساخت البیت سیستمز اسرائیل، سه نمایشگر رنگی چند کاره فرانسوی ،در کابین جلو ، چهار نمایشگر رنگی چند کاره نیز در کابین عقب و  از سامانه ناوبری ساخت ساژم فرانسه  بهره می‌برد.

این هواپیما می‌تواند یک غلاف نشان گذاری لیزر و ناوبری LITENING ساخت اسرائیل مجهز به دوربین دید حرارتی و یک دوربین تصویر بردار رنگی برای پرواز در شب و روز و هرگونه شرایط آب هوایی و نشان گذار لیزری است.

همچنین سوخوی ۳۰ ام کا آ هندی از هشدار دهنده رادار  هندی و سامانه جنگ الکترونیک  اسرائیل  بهره می برد . همچنین سوخوی۳۰ هندی می‌توانست موشک هوا به هوای ار۷۳، ار ۲۷ و ار ۷۷ روسی ، موشک رادار فعال هندی استار،در کنار بمب و راکت‌های غیر هدایت شونده را حمل کند.

بمب هدایت لیزری  کاب ۵۰۰ ال و نسخه اپیتکی آن، موشک هدایت لیزری  خا ۲۹ و نسخه هدایت اپتیکی آن ،نسخه ضد رادار خا ۳۱ و نسخه ضد کشتی آن،موشک اپتیکی دور ایستای خا ۵۹  با برد بیش از ۱۱۵ کیلومتر و نسخه ضد رادار میلی موجی آن با برد ۲۰۰ کیلومتر، موشک ضد کشتی خا ۳۵ ،موشک ضد کشتی براهاموس  با سرعت بیش از ۳ ماخ  از دیگر سلاح های قابل پرتاب از سوخوی ۳۰ هندی است.

روسیه ۵۰ فروند سوخوی۳۰ از انواع ام کا و ام کا آ در پنج  مرحله  تحویل هند داد که همگی در روسیه  تولید شده بود و نسخه های ام کا نیز به نسخه ام کا آ ارتقاع پیدا کرده بودن و تعدادی از نسخه‌های کا نیز به روسیه برگردانده شدند.

اولین سوخوی۳۰ ام کا آ تولید در سال ۲۰۰۰ از خط تولید خارج شد و یک سال بعد اولین دسته تولید به هند تحویل داده شد

سوخو ۳۰ هندی ، از دو موتور AL31F با ۱۶۷۵۰ پاوند رانش بدون پس سوز و ۲۷۵۶۰ پاوند رانش با پس سوز ،بهره می برد  که  زمان تعمیرات  اساسی آن هزار ساعت است که یک ششم نسخه های غربی و به واقع یک فاجعه است و در نهایت با درک این ضعف ،  عمر موتور به دو هزار و ۵۰۰ ساعت افزایش یافته که باز هم عددی بسیار ضعیف و غیر قابل قبول است  ؛ البته نسخه های دیگر این  موتور ،با توان ۲۸۰۰۰ پاوند و ۳۲۰۰۰ پاوند رانش نیز بسته به سفارش در دسترس مشتریان خواهد بود.

سوخو ۳۰ ام کا کا و ام کا ۲ اژدهای روسی در خدمت چین :

در حالی که هند به دنبال یک شکاری با مانورپذیری مناسب  و خروجی متغیر موتور برای درگیری‌های نزدیک بود، چین به عنوان مشتری بعدی، نیاز متفاوتی داشت؛ نسخه سفارشی چین یعنی MKK فاقد کانارد (بالچه‌های جلو) و سیستم تغییر بردار رانش بود، اما در عوض ظرفیت حمل سوخت بیشتر و رادار بهینه‌شده‌ای برای عملیات‌های تهاجمی هوا به زمین داشت، نسخه ارتقا یافته آن یعنی MK2 نیز با تمرکز ویژه بر نبردهای دریایی و شلیک موشک‌های ضد کشتی پیشرفته‌تر توسعه یافت و علاوه بر چین، به کشورهایی نظیر ویتنام، اندونزی و ونزوئلا صادر شد.

سوخو ۳۰ ام کا ام و ام کا آ، از مالزی تا الجزایر :

موفقیت نسخه هندی در بازار، باعث شد تا کشورهای دیگر نیز به پلتفرم پایه MKI علاقه‌مند شوند،مالزی نسخه MKM را سفارش داد که از نظر آیرودینامیکی مشابه نمونه هندی بود، اما به جای استفاده از نمایشگر سربالای (HUD) ساخت البیت سیستمز و سامانه جنگ الکترونیک اسرائیل، از ترکیب سنسورهای فرانسوی، روسی و آفریقای جنوبی بهره می‌برد، الجزایر نیز با سفارش نسخه MKA، جنگنده‌ای مشابه با کانارد و خروجی متغیر موتور دریافت کرد که با نیازهای آفریقای شمالی سازگار شده بود.

سوخو ۳۰ اس ام بازگشت شوالیه به خانه:

سال‌ها پس از اینکه سوخو نسخه‌های صادراتی را با موفقیت در سراسر جهان به فروش رساند، وزارت دفاع روسیه متوجه شد که نیروی هوایی خودش به شدت نیازمند یک جنگنده چندمنظوره سنگین و مدرن است،سوخو ۳۰ اس ام (SM) در واقع نسخه بومی‌سازی شده همان مدل هندی MKI برای خود ارتش روسیه بود، این نسخه با رادار آرایه فازی پیشرفته‌تر، کانارد، موتورهای دارای خروجی متغیر و تجهیزات الکترونیکی کاملاً روسی متولد شد و به یکی از ارکان اصلی نیروی هوایی فدراسیون روسیه تبدیل گشت.

سوخو ۳۰ اس ام شوالیه تکامل‌یافته و محافظ جدید آسمان ایران:

اکنون به پرنده‌ای که قرار است شوالیه جدید نیروی هوایی ایران باشد می‌رسیم. سوخو ۳۰ اس ام ۲، که با نام “سوپر سوخوی ۳۰” نیز شناخته می‌شود، نتیجه درس‌های آموخته شده روسیه در نبردهای مدرن و تلاشی برای استانداردسازی ناوگان جنگنده‌هایش با تکنولوژی‌های جنگنده نسل ۴++ (سوخو ۳۵) است.

با بررسی این نسخه متوجه می‌شویم که ورود آن به ایران قطعا یک «انتخاب خوب» است و بسیار فراتر از گزینه «بهتر از هیچ» ارزیابی می‌شود، ویژگی‌های بارز این مدل عبارتند از:

پایان فاجعه موتورها:

همان‌طور که پیش‌تر گفته شد، موتورهای AL-31F در نسخه‌های قبلی نظیر نمونه هندی دارای زمان تعمیرات اساسی ۱۰۰۰ تا ۲۵۰۰ ساعت بودند که ضعفی بزرگ و غیرقابل قبول به شمار می‌رفت،در نسخه SM2، این جنگنده به موتورهای بسیار قدرتمندتر AL-41F-1S (موتورهای سوخو ۳۵) مجهز شده است. این موتورها می‌توانند تا ۳۲۰۰۰ پاوند رانش تولید کنند که پیشتر به عنوان یک گزینه سفارشی برای رفع ضعف موتورها در بازار در دسترس مشتریان قرار گرفته بود، این موتورها علاوه بر قدرت بیشتر، عمر عملیاتی بسیار بالاتری دارند و مشکل پروازی نسخه‌های پیشین را کاملا برطرف کرده‌اند.

چشمان عقاب (رادار):

برد کشف رادار N001M باروس در مدل‌های اولیه نظیر MKI حدود ۲۰۰ کیلومتر بود و توانایی درگیری همزمان با ۴ هدف را داشت،اما در نسخه SM2، رادار بسیار قدرتمندتر N035 Irbis-E (رادار سوخو ۳۵) جایگزین شده است که برد کشف آن به شکل چشمگیری افزایش یافته و می‌تواند اهداف با سطح مقطع راداری بسیار پایین را از فواصل دورتر شناسایی کند.

حذف کامل وابستگی‌های خارجی:

برخلاف نسخه‌های قبلی که از سامانه ناوبری ساخت ساژم فرانسه، نمایشگرهای رنگی فرانسوی، تجهیزات اسرائیلی یا هشداردهنده‌های هندی استفاده می‌کردند، نسخه SM2 به دلیل تحریم‌ها و سیاست‌های جدید دفاعی، صد در صد به قطعات الکترونیکی، اپتیکی (جایگزین‌های مدرن برای کاونده OLS30) و سیستم‌های جنگ الکترونیک کاملا روسی مجهز شده است.

تنوع تسلیحاتی خیره‌کننده:

این شوالیه تکامل‌یافته علاوه بر حفظ توانمندی حمل تسلیحاتی نظیر موشک‌های هوابه‌هوای R-77 و R-27، بمب‌های KAB-500L، و موشک‌های دور ایستای اپتیکی KH-59 با برد بیش از ۱۱۵ کیلومتر و موشک‌های ضد رادار KH-31 که در مدل‌های پیشین نیز قابل حمل بودند، اکنون توانایی حمل موشک‌های هوا به هوای بسیار دوربرد R-37M (با برد بیش از ۳۰۰ کیلومتر) و تسلیحات سنگین و هوشمند جدیدتر را داراست.

سربازی خوب یا بهتر از هیچ ؟

سوخو ۳۰ اس ام ۲،  دیگر آن سوخوی ۲۷ ارتقا یافته با توان هوا به زمین محدود در اواخر دهه ۱۹۸۰ نیست، این پرنده اکنون یک زرادخانه تمام‌عیار با سطح مقطع راداری کاهش یافته، موتورهای فوق‌العاده قدرتمند، مانورپذیری بی‌نظیر و راداری مرگبار است، برای نیروی هوایی که سال‌ها منتظر یک پلتفرم چندمنظوره سنگین و مدرن بوده است، حضور SU-30SM2 قطعا یک ارتقای استراتژیک، یک بازدارندگی جدی و خونی تازه در رگ‌های آسمان کشور خواهد بود و؛ از آنجا که سو این پرنده تنها چند سالی است که در خط تولید قرار دارد ، یکی از تازه نفس ترین هواگرد های ممکن و در دسترس برای نیروی هوایی کشورخواهد بود

تجربه جنگ رمضان و دلاوری خلبانان فانتوم ، تایگر و سوخو ۲۴ نیز نشان داد که در صورت وجود یک نیروی هوایی قدرتمند ، نه تنها می‌توان به دشمن ضرباتی مهلک وارد کرد ، بلکه به راحتی می‌توان برتری هوایی  را نیز از دشمن سلب و توان آفند موشکی را نیز تحت لوای امنیت آسمان ، به شکل موثرتری به کار گیری کرد.