اگر پای صحبت تعمیرکارها، رانندههای قدیمی یا حتی بعضی ماشینبازها بنشینیم، درباره روغن موتور دهها قانون نانوشته پیدا میشود. یکی میگوید روغن هرچه غلیظتر باشد بهتر است، دیگری معتقد است روغن سیاه یعنی خراب شده و باید فوری تعویض شود. بعضیها هم هنوز میگویند اگر روغن موتور را عوض کنیم ولی فیلتر را عوض نکنیم، اتفاق خاصی نمیافتد.
بیتران: ممکن است پدر یا پدربزرگ ما سالها با یک روغن خاص رانندگی کرده باشد و هیچ مشکلی هم نداشته باشد. اما خودروی امروزی، سیستمهای تزریق سوخت، استانداردهای آلایندگی، تلرانس قطعات و فناوری روغنسازی با خودروهای چند دهه قبل قابل مقایسه نیست.
بیشتر بدانید: بهترین روغن موتور برای کامیونهای دیزلی در ایران
بیشتر بدانید: قیمت انواع روغن موتور بهران (خرداد ۱۴۰۵)
واقعیت این است که بخش زیادی از این حرفها از تجربههای قدیمی آمده، اما تجربه همیشه به معنی یک قانون فنی درست نیست. خودروها، مواد افزودنی روغن و استانداردهای تولید در چند دهه گذشته تغییر کردهاند و خیلی از توصیههایی که زمانی برای یک خودروی قدیمی درست بوده، امروز میتواند حتی به ضرر خودرو تمام شود.
در این گزارش سراغ ۱۰ باور رایج درباره روغن موتور رفتهایم که وقت آن رسیده کمی دقیقتر به آنها نگاه کنیم.
۱. هرچه روغن غلیظتر باشد، بهتر است
این شاید یکی از قدیمیترین باورها بین رانندهها باشد. خیلیها فکر میکنند روغن غلیظتر یعنی محافظت بیشتر و به همین دلیل، مثلاً برای یک خودرویی که کارخانه روغن ۵W-30 پیشنهاد کرده، سراغ ۲۰W-50 میروند.
روغن باید با مشخصات فنی پیشرانه هماهنگ باشد. وقتی روغن بیش از حد غلیظ انتخاب شود، گردش آن در زمان استارت، مخصوصاً در هوای سرد، سختتر میشود. در نتیجه روغن دیرتر به بعضی نقاط حساس میرسد و پیشرانه در همان لحظات ابتدایی کار میتواند با روانکاری نامناسبتری مواجه شود. از طرف دیگر، روغن خیلی غلیظ میتواند اصطکاک داخلی را بالا ببرد و روی مصرف سوخت و عملکرد خودرو هم اثر بگذارد. عدد روی ظرف روغن یک مشخصه فنی است، نه معیار خوب یا بد بودن روغن.
۲. روغن سیاه شده، پس خراب شده
این یکی را تقریباً همه شنیدهایم. روغن را روی گِیج میکشیم، رنگش را میبینیم و اگر تیره شده باشد میگوییم: «دیگه کارش تمومه!» راستش ماجرا کمی متفاوت است.
یکی از وظایف روغن، تمیز نگه داشتن بخشهای داخلی پیشرانه و در خود نگه داشتن بخشی از آلودگیها و محصولات حاصل از احتراق است. بنابراین تیره شدن روغن که نشانه خراب شدن آن نیست. اتفاقاً در بعضی پیشرانهها ممکن است روغن مدت کوتاهی بعد از تعویض، رنگ تیرهتری پیدا کند. این موضوع به نوع روغن، طراحی پیشرانه، وضعیت احتراق و مواد شوینده موجود در روغن بستگی دارد.
البته این به معنی بیاهمیت بودن رنگ روغن نیست. اگر روغن بیش از حد غلیظ شده، بوی سوخت میدهد، روی گیج آثار غیرعادی دارد یا همراه با ذرات فلزی و آلودگیهای غیرمعمول دیده میشود، قضیه فرق میکند. بنابراین برای تشخیص زمان تعویض، فقط به رنگ روغن نگاه نکنید. کیلومتر کارکرد، زمان سپریشده، شرایط استفاده و مشخصات روغن اهمیت بیشتری دارند.
۳. اگر روغن کم نمیکند، پس لازم نیست سطحش را چک کنیم
«روغن کم نمیکنه، پس خیالم راحته». این جمله از آن اشتباههایی است که ممکن است صاحب خودرو را غافلگیر کند.
حتی اگر خودرو ظاهراً روغن کم نمیکند، بهتر است سطح روغن به صورت دورهای بررسی شود. نشتیهای کوچک ممکن است برای مدت طولانی قابل تشخیص نباشند. از طرف دیگر، بعضی خودروها در شرایط خاص مقداری روغن مصرف میکنند و این موضوع به معنی خرابی جدی نیست. نکته مهمتر این است که کمبود روغن با کم شدن کیفیت روغن دو موضوع متفاوت هستند.
ممکن است روغن هنوز از نظر زمانی یا کیلومتری در محدوده تعویض باشد، اما سطح آن پایین آمده باشد. در این شرایط ادامه رانندگی میتواند فشار زیادی به سیستم روانکاری وارد کند.
۴. هرچه روغن گرانتر باشد، برای خودرو بهتر است
روغنهای مختلف با فرمولاسیون، گرانروی و استانداردهای متفاوت تولید میشوند. ممکن است یک روغن بسیار گران برای خودرویی طراحی شده باشد که نیازهای فنی آن با خودروی شما هیچ ارتباطی ندارد.
در انتخاب روغن، اول باید مشخصات مورد نیاز خودرو را بدانیم. گرانروی مناسب، استاندارد مورد نیاز و تأییدیههای سازنده اهمیت بیشتری از قیمت روی برچسب دارند. مثلاً اگر یک خودرو به روغن خاصی با استاندارد مشخص نیاز دارد، استفاده از روغن گرانتری که آن استاندارد را ندارد، تصمیم بهتری نیست. در بازار روغن، اول مشخصات فنی را بخوانید و بعد قیمت را مقایسه کنید.
۵. خارجی همیشه از ایرانی بهتر است
این باور بیشتر از آنکه فنی باشد، حاصل ذهنیت بازار است. کیفیت روغن را باید بر اساس استاندارد، مشخصات فنی، فرمولاسیون و اصالت محصول بررسی کرد.
از طرف دیگر، بازار روغن با مشکل محصولات تقلبی و بستهبندیهای غیرقابل اعتماد هم مواجه است. بنابراین یک روغن خارجی تقلبی یا نامعتبر، انتخاب بهتری از یک محصول داخلی معتبر و دارای مشخصات مناسب خودرو نیست. ماشینبازها معمولاً به برند خیلی توجه میکنند، اما بهتر است یک قدم جلوتر برویم و ببینیم پشت نام برند چه مشخصات فنی قرار دارد.
۶. روغن را باید دقیقاً هر ۵ هزار کیلومتر عوض کرد
این عدد سالهاست بین رانندهها میچرخد. برای بعضی خودروها و بعضی شرایط استفاده، تعویض در این بازه میتواند منطقی باشد، اما نمیتوان آن را یک قانون عمومی برای تمام خودروها دانست. خودروساز معمولاً بازه تعویض روغن را بر اساس نوع پیشرانه، روغن مورد استفاده و شرایط کار خودرو تعیین میکند.
ترافیک سنگین، رانندگیهای کوتاه و مکرر، دمای بالا، حمل بار، رانندگی با دور بالا و شرایط سخت میتوانند روی عمر روغن اثر بگذارند. از آن طرف، بعضی خودروهای جدید با روغنهای مخصوص و شرایط کاری متفاوت، بازههای طولانیتری دارند.
پس عدد ۵ هزار کیلومتر نه همیشه زود است و نه همیشه دیر. باید دید خودرو چه میخواهد و در چه شرایطی استفاده میشود. یک نکته مهم هم این است که فقط کیلومتر را نباید در نظر گرفت. اگر خودرو طی چند ماه مسافت زیادی طی نکرده، اما مدت زیادی از تعویض روغن گذشته است، زمان هم باید در تصمیمگیری لحاظ شود.
۷. هر بار روغن موتور را عوض میکنیم، نیاز نیست فیلتر روغن عوض شود
این یکی واقعاً ارزش صرفهجویی ندارد. فیلتر روغن وظیفه دارد آلودگیها و ذرات موجود در روغن را تا حد ممکن جدا کند. وقتی روغن تازه میریزیم اما فیلتر قدیمی را نگه میداریم، بخشی از سیستم همچنان با یک فیلتر کارکرده ادامه میدهد.
هزینه فیلتر در مقایسه با هزینه تعمیرات سنگین پیشرانه بسیار ناچیز است. به همین دلیل در سرویس معمول، تعویض روغن و فیلتر روغن معمولاً باید کنار هم انجام شوند، مگر اینکه سازنده خودرو دستورالعمل متفاوتی داشته باشد. این همان جایی است که صرفهجویی چندصدهزار تومانی میتواند در بلندمدت اصلاً صرفه اقتصادی نداشته باشد.
۸. اضافه کردن روغن بیشتر همیشه بهتر است
بعضیها تصور میکنند اگر مقدار مشخصی روغن خوب است، کمی بیشتر از آن حتماً بهتر خواهد بود. نه. سطح روغن باید در محدوده تعیینشده قرار داشته باشد.
همانطور که کمبود روغن مشکلساز است، پر کردن بیش از حد روغن هم میتواند دردسر درست کند. افزایش بیش از اندازه سطح روغن ممکن است باعث شود قطعات متحرک با روغن بیش از حد تماس داشته باشند و شرایط نامناسبی در داخل کارتل ایجاد شود. در بعضی شرایط نیز احتمال کف کردن روغن یا افزایش فشار در سیستم وجود دارد.
بنابراین وقتی سطح روغن پایین است، نباید بدون اندازهگیری چند لیتر روغن اضافه کنیم و تمام. روش درست این است که خودرو روی سطح مناسب قرار بگیرد، سطح روغن طبق دستورالعمل سازنده بررسی شود و در صورت نیاز به اندازه مناسب روغن اضافه شود.
۹. روغن موتور مخصوص خودروهای قدیمی باید حتماً غلیظ باشد
این باور هم بخشی از همان تجربههای قدیمی است. در خودروهای قدیمی، به دلیل افزایش کارکرد و فرسودگی قطعات ممکن است مصرف روغن بیشتر شود یا موتور نیاز متفاوتی پیدا کند. اما این به معنی یک قانون ثابت نیست که هر خودروی قدیمی باید روغن غلیظتر استفاده کند.
اگر پیشرانه یک خودروی قدیمی سالم باشد، انتخاب روغن باید همچنان بر اساس مشخصات فنی آن انجام شود. البته در خودروهایی که کارکرد بسیار بالا دارند یا نشانههایی مثل افزایش مصرف روغن، افت فشار یا فرسودگی داخلی دارند، ممکن است مکانیک با توجه به شرایط واقعی خودرو، روغن متفاوتی پیشنهاد کند.
۱۰. دو روغن موتور با یک گرید را میتوان با هم قاطی کرد
این جمله نصفهنیمه درست است و همین باعث شده به یک باور خطرناک تبدیل شود. مثلاً دو روغنW5-30 از نظر فرمولاسیون و استاندارد کاملاً یکسان نیستند. عدد گرانروی فقط یکی از مشخصات روغن است و درباره سطح عملکرد، مواد افزودنی و تأییدیههای آن به تنهایی اطلاعات کاملی نمیدهد.
در شرایط اضطراری، اضافه کردن مقدار کمی روغن مناسب برای جلوگیری از پایین ماندن سطح روغن، معمولاً از رانندگی با روغن کم بهتر است. اما برای استفاده دائمی بهتر است روغنی انتخاب شود که مشخصات مورد نیاز سازنده خودرو را داشته باشد. بهخصوص وقتی قرار است روغنها با استانداردهای کاملاً متفاوت با یکدیگر ترکیب شوند، نباید صرفاً به یکسان بودن عدد گرانروی اعتماد کرد.
