نیمه نخست سال ۱۴۰۵ برای صنعت خودرو با تغییراتی بنیادین همراه بود که تصویر این صنعت را با سال‌های گذشته متفاوت کرد. در حالی که آمار تولید خودرو در این دوره نسبت به مدت مشابه سال گذشته کاهش یافت، اما مسیر واردات فعال‌تر شد و خودروسازان تلاش کردند با مدیریت بهینه، بخشی از ظرفیت تولید خود را حفظ کنند.
بیت‌ران: در این شرایط، بررسی عملکرد صنعت خودرو تنها با نگاه به میزان تولید کامل نمی‌شود؛ چرا که همزمان ترکیب عرضه، سهم خودروسازان، وضعیت شرکت‌های خصوصی و روند واردات نیز در حال تغییر بوده است.
بررسی آمار تولید خودرو: افت تولید خودروهای سواری در نیمه اول ۱۴۰۵
بر اساس آمارهای رسمی وزارت صمت، تولید خودروهای سواری در ایران در شش‌ماهه اول سال ۱۴۰۵ با افت مواجه شده و به عدد ۲۹۶ هزار و ۴۰۹ دستگاه رسیده است. اما برای درک درست این عدد، باید به این نکته توجه کرد که تولید نهایی، نتیجه زنجیره‌ای از تأمین مواد اولیه، قطعات و منابع مالی است.
بنابراین، تغییر تیراژ در یک بازه شش‌ماهه لزوماً به معنای کاهش دائمی ظرفیت نیست. شواهدی نظیر گزارش عملکرد شهریور ماه ایران‌خودرو که نشان‌دهنده افزایش تولید نسبت به ماه قبل است، گویای تلاش شرکت‌ها برای تقویت جریان تولید در نیمه دوم سال است. از این منظر، آمار شش‌ماهه را باید یک «تصویر مقطعی» دانست که لزوماً حکم قطعی درباره روند ماه‌های آینده صادر نمی‌کند.
وضعیت خودروسازان خصوصی؛ تفاوت در تیراژ و سهم بازار
یکی از نقاط عطف سال جاری، عملکرد خودروسازان خصوصی است. این بخش که در سال‌های گذشته سهم قابل‌توجهی از بازار را به دست آورده بود، در نیمه اول ۱۴۰۵ با کاهش تولید مواجه شد.
چرا افت تولید در بخش خصوصی شدیدتر است؟
بسیاری از محصولات مونتاژی وابستگی شدیدی به زنجیره تأمین خارجی دارند. هرگونه تغییر در روند تأمین قطعات از خارج از کشور، مستقیماً بر برنامه تولید این شرکت‌ها اثر می‌گذارد. با این حال، وضعیت تمام شرکت‌های خصوصی یکسان نیست؛ برخی توانسته‌اند تیراژ خود را حفظ یا افزایش دهند که این امر به عواملی چون میزان داخلی‌سازی، نوع سبد محصولات و توان مالی شرکت بستگی دارد. در واقع، ما شاهد تغییر وزن شرکت‌های خصوصی در بازار هستیم.
واردات خودرو؛ مکمل تولید داخلی یا جایگزین؟
در سوی دیگر، واردات خودرو در نیمه اول سال جاری روند متفاوتی را تجربه کرد. آمار گمرکی پنج ماه اول سال نشان می‌دهد که حدود ۲۵ هزار دستگاه خودرو وارد کشور شده است که ارزش آن‌ها نزدیک به ۶۹۳ میلیون دلار است.
تحلیل روند واردات در سال ۱۴۰۵:
– رشد تعداد و ارزش: تعداد خودروهای وارداتی و ارزش دلاری آن‌ها نسبت به سال گذشته رشد داشته است.
– تغییر ترکیب محصولات: افزایش ارزش واردات با سرعتی بیشتر از رشد تعداد خودروها، نشان می‌دهد که خودروهای باارزش‌تر و گران‌قیمت‌تر سهم بیشتری در سبد واردات پیدا کرده‌اند.
– فاصله تا عرضه: باید توجه داشت که «واردات» با «عرضه در بازار» متفاوت است. مراحل ترخیص، شماره‌گذاری و ایجاد شبکه خدمات پس از فروش، زمان‌بر است و اثر واقعی واردات پس از طی این مراحل مشخص می‌شود.
خودروهای کارکرده؛ فرصتی برای پوشش تقاضای بازار
در کنار خودروهای صفر، واردات خودروهای کارکرده در سال جاری وارد مرحله اجرایی شده است. ثبت سفارش و حرکت بخشی از این خودروها به سمت مرزها نشان می‌دهد که این طرح از فضای سیاست‌گذاری خارج شده و به بازار نزدیک شده است.
اهمیت واردات خودروهای کارکرده در این است که می‌توانند بخش‌های متفاوتی از تقاضای بازار (به‌ویژه لایه‌هایی که توان خرید خودروهای صفر را ندارند) را پوشش دهند. البته موفقیت این مسیر به عواملی چون سرعت ترخیص، قیمت تمام‌شده و استقبال واردکنندگان وابسته است. نیمه دوم سال تصویر روشن‌تری از جایگاه این خودروها در بازار ارائه خواهد داد.
قطعه‌سازی؛ حلقه تعیین‌کننده در زنجیره تولید
در بررسی تولید خودرو، یکی از بخش‌هایی که کمتر در آمار نهایی دیده می‌شود اما نقش حیاتی دارد، **زنجیره قطعه‌سازی** است. تولید یک خودرو حاصل فعالیت مجموعه بزرگی از قطعه‌سازان است و هرگونه تغییر در تأمین مواد اولیه یا منابع مالی بر برنامه تولید اثر می‌گذارد.
در سال جاری، مدیریت زنجیره تأمین اهمیت بیشتری پیدا کرده است. برای بازگشت تولید به ظرفیت‌های بالاتر در نیمه دوم سال، هماهنگی میان خودروساز و قطعه‌ساز پیش‌شرط اصلی است. هر اندازه این زنجیره منسجم‌تر عمل کند، امکان بازیابی ظرفیت‌های تولید افزایش می‌یابد.
چشم‌انداز بازار در نیمه دوم سال ۱۴۰۵
تغییرات تولید و واردات در نهایت خود را در بازار نشان می‌دهد. کاهش تولید داخلی از یک‌سو و افزایش واردات از سوی دیگر، باعث شده ترکیب عرضه در بازار تغییر کند. برای مصرف‌کننده، آنچه اهمیت دارد «تعداد خودروهایی است که در نهایت به بازار می‌رسد»
بیشتر بدانید: زامیاد Z25؛ نسل جدید وانت‌های دوگانه‌سوز وارد میدان می‌شود
کارنامه صنعت خودرو در ۶ ماه اول ۱۴۰۵ را نمی‌توان صرفاً با واژه «کاهش» توصیف کرد. واقعیت این است که تولید داخلی کاهش یافته، اما مسیر واردات فعال‌تر شده و ساختار عرضه در حال تغییر است.
اکنون سه مسیر تولید داخلی، مونتاژ و واردات بیش از گذشته در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند. اگر این سه مسیر در نیمه دوم سال با برنامه‌ریزی منسجم‌تری پیش بروند، بازار می‌تواند از عرضه متنوع‌تری برخوردار شود و فضای رقابتی تقویت گردد. ویژگی اصلی این دوره، نه صرفاً کاهش تیراژ، بلکه «تغییر آرایش صنعت خودرو» است.
منبع بازنویسی: روزنامه ایران
