تصاویر تازه‌از کارخانه زیرزمینی پهپادهای ایران، از نسخه‌ای از آرش خبر می‌دهد که سرجنگی سنگین‌تر و سامانه هدایت ارتقایافته دارد. این نسخه از پهپاد آرش روایت یک ارتقای تازه در توان پهپادی ایران است.
بیت ران – محمد حسین نبوی: در تصاویر منتشرشده‌از یک مرکز زیرزمینی تولید پهپاد، ردیف پرنده‌هایی دیده‌می‌شوند که قرار نیست خلبانی آن‌ها را بر عهده‌بگیرد یا برای بازگشت به پایگاه برنامه‌ای داشته باشند. مأموریت این دسته از پهپادها، رسیدن به هدف و پایان دادن به پرواز در همان نقطه است. در میان خبرهای مربوط به این تصاویر، نام آرش دیگر بار مطرح شده؛ پهپادی انتحاری که نسخه تازه آن با سرجنگی سنگین‌تر و تغییراتی در سامانه هدایت معرفی شده‌است.
عدد اصلی در این رونمایی، افزایش وزن سرجنگی از حدود ۵۰ کیلوگرم در نسخه پیشین به ۱۰۰ کیلوگرم در نسخه جدید است. برخی گزارش‌ها گنجایش محموله را بین ۱۰۰ تا ۱۵۰ کیلوگرم اعلام کرده‌اند، اما هنوز اطلاعات فنی کاملی وجود ندارد که بتوان بر اساس آن، مشخصات نهایی این نسخه را با قطعیت تعیین کرد. آنچه اکنون روشن است، تأکید ایران بر افزایش قدرت تخریب و بهبود توان هدایت آرش است. دو مسیری که اگر در عمل به نتیجه برسند، می‌توانند ارزش عملیاتی این پهپاد را تغییر دهند.
بیشتر بدانید: مادر همه بمب‌ها علیه ایران؛ انفجاری بزرگ برای هدفی که شاید نابود نشود
در کانال آپارات بیت ران ببینید:
افزایش وزن سرجنگی در سلاحی که برای پرواز طولانی طراحی شده‌است، کار ساده‌ای نیست. بدنه باید وزن بیشتری را تحمل کند، مرکز ثقل تغییر می‌کند و موتور باید بتواند پرواز را با محموله جدید ادامه دهد. اگر وزن اضافه‌شده با تغییرات مناسب در طراحی همراه‌نباشد، ممکن است بخشی از برد یا پایداری پرواز قربانی شود. مهندسان در طراحی چنین سامانه‌ای باید میان چند خواسته هم‌زمان تعادل برقرار کنند: محموله سنگین‌تر، برد قابل قبول، پایداری در مسیر و دقت در رسیدن به هدف.
از همین‌جا اهمیت نسخه جدید آرش مشخص می‌شود. موضوع فقط این نیست که پهپاد مواد منفجره‌ی بیشتری حمل می‌کند؛ مسئله این است که آیا مجموعه تغییرات انجام‌شده اجازه‌می‌دهد این وزن اضافه، بدون افت جدی در دیگر توانایی‌ها به هدف برسد یا نه. پاسخ این پرسش را نمی‌توان از تصاویر رونمایی یا اعداد اعلام‌شده، به دست آورد. برای قضاوت دقیق‌تر، اطلاعات مربوط به برد نسخه جدید، وزن برخاست، سرعت، عملکرد موتور و نتایج آزمون‌های عملیاتی لازم است؛ اطلاعاتی که هنوز به‌طور کامل منتشر نشده‌اند.
پهپاد آرش با سرجنگی سنگین‌تر چه تغییری می‌کند؟
برای آگاهی از اهمیت این ارتقا، باید به تفاوت میان یک پهپاد شناسایی و یک پهپاد انتحاری توجه کرد. پهپاد شناسایی اطلاعات جمع می‌کند و در حالت معمول قرار است به مأموریت خود پایان دهد و بازگردد. اما پهپاد انتحاری بخشی از محموله و خود پرنده را در یک حمله از دست می‌دهد. در این نوع سلاح، هزینه ساخت، احتمال رسیدن به هدف، وزن سرجنگی و امکان تولید تعداد کافی، همگی در ارزیابی نظامی نقش دارند.
سرجنگی ۱۰۰ کیلوگرمی می‌تواند در صورت اصابت مؤثر، خسارت بیشتری به برخی اهداف وارد کند. با این حال، وزن سرجنگی به‌تنهایی میزان خسارت را تعیین نمی‌کند. نوع مواد منفجره، شکل و ساختار سرجنگی، زاویه برخورد، محل اصابت و جنس هدف نیز در نتیجه نهایی مؤثرند. یک عدد بزرگ‌تر همیشه به معنای دو برابر شدن خسارت در همه شرایط نیست؛ همان‌طور که دو حمله با محموله مشابه ممکن است به‌دلیل تفاوت در محل اصابت، نتایج کاملاً متفاوتی داشته باشند.
در گزارش‌های مربوط به رونمایی پهپاد آرش جدید، مقام‌های نظامی ایران از افزایش چشمگیر توانایی تخریب سخن گفته‌اند و در برخی گزارش‌ها رقم حدود ۲٫۳ برابر مطرح شده‌است. این رقم باید به‌عنوان ادعای اعلام‌شده درباره‌ی نسخه ارتقایافته در نظر گرفته شود، نه نتیجه‌ای که با داده‌های مستقل و جزئیات آزمون‌ها تأیید شده باشد. برای سنجش چنین ادعایی، دانستن مشخصات سرجنگی پیشین و تازه، نوع هدف آزمایش و معیار اندازه‌گیری خسارت ضروری است.
بیشتر بدانید: ورود دو اسکاداران سوخو ۲۵ به نیروی هوایی ایران
بیشتر بدانید: عملیات اشباح زاگرس؛ داستان عجیب درگیری فانتوم های ایران با جنگنده‌های آمریکایی
در کنار سرجنگی، تغییرات سامانه هدایت نیز اهمیت زیادی دارد. در جنگ‌های امروزی، رسیدن به مختصات هدف به‌اندازه‌ی حمل محموله اهمیت پیدا کرده‌است. اگر پهپاد مسیر خود را گم کند، اطلاعات موقعیت‌یابی آن مختل شود یا خطای ناوبری افزایش یابد، محموله سنگین‌تر هم الزاماً نتیجه مطلوبی به همراه نمی‌آورد. به همین علت، در معرفی پهپاد آرش جدید بر توسعه روش‌های ناوبری مستقل از جی‌پی‌اس و استفاده‌از فناوری‌های مرتبط با هوش مصنوعی تأکید شده‌است.
سامانه‌های ماهواره‌ای موقعیت‌یابی در شرایط عادی اطلاعات مهمی برای تعیین مسیر فراهم می‌کنند، اما در محیط جنگی ممکن است با اخلال یا فریب روبه‌رو شوند. توانایی ادامه مسیر در صورت اختلال در این سامانه‌ها، می‌تواند وابستگی پهپاد به یک منبع اطلاعاتی را کاهش دهد. با این حال، عبارت «ناوبری مستقل از جی‌پی‌اس» مشخص نمی‌کند که نسخه جدید دقیقاً از چه ترکیبی از سامانه‌ها استفاده‌می‌کند یا دقت آن در شرایط مختلف چقدر است. تا زمانی‌که جزئیات فنی منتشر نشود، نمی‌توان درباره‌ی میزان مقاومت آن در برابر جنگ الکترونیک حکم قطعی داد.
بیشتر بدانید: سخنگوی ارتش اعلام کرد: ایران جنگنده نسل پنج و آواکس می خرد
بیشتر بدانید: زیر دریایی دوربرد و هسته‌ای برای ایران
هوش مصنوعی نیز از آن عبارت‌هایی است که در معرفی تجهیزات نظامی زیاد شنیده‌می‌شود، اما معنای دقیق آن به نوع کاربرد بستگی دارد. ممکن است این فناوری در پردازش داده‌ها، کمک به هدایت یا برخی مراحل شناسایی هدف نقش داشته باشد. این موضوع با سامانه‌ای که در تمام مراحل مأموریت به‌طور مستقل تصمیم می‌گیرد، یکسان نیست. در مورد پهپاد آرش تازه، اطلاعات علنی برای تعیین سطح دقیق خودمختاری و نحوه استفاده از هوش مصنوعی کافی نیست.
اهمیت ارتقا در کنار هم قرار گرفتن این تغییرات است. سرجنگی بزرگ‌تر، سامانه هدایت قابل اتکا و توان حفظ مسیر در محیطی که ارتباطات ماهواره‌ای ممکن است مختل شوند، هر کدام بخشی از مسئله را حل می‌کنند. هیچ‌یک به‌تنهایی تضمین‌کننده‌ی موفقیت نیست؛ اما ترکیب آن‌ها می‌تواند یک پهپاد را برای مأموریت‌هایی آماده‌کند که نسخه پیشین در انجام آن‌ها محدودیت بیشتری داشته است.
کارخانه زیرزمینی؛ بخش کمتر دیده‌شده ماجرا
تصاویر مرکز زیرزمینی تولید پهپاد، بخش دیگری از خبر را شکل می‌دهند. رونمایی از یک سلاح بیشتر توجه را به شکل ظاهری، موتور و محموله آن جلب می‌کند، اما توان نظامی فقط با طراحی یک نمونه‌ی تازه، ساخته نمی‌شود. پشت هر پهپاد عملیاتی، مجموعه‌ای از کارهای کمتر دیده‌شده، قرار دارد: تولید قطعات، مونتاژ، کنترل کیفیت، تأمین تجهیزات الکترونیکی، نگهداری و آماده‌سازی برای استفاده.
اگر یک سامانه تنها در تعداد محدود ساخته شود، حتی مشخصات فنی چشمگیر آن نیز همیشه به توان گسترده‌ی عملیاتی تبدیل نمی‌شود. نیروی نظامی برای استفاده‌ی مستمر از پهپادها به زنجیره‌ی تولید و پشتیبانی نیاز دارد؛ زنجیره‌ای که بتواند قطعات مورد نیاز را فراهم کند، کیفیت محصول را در سطح قابل قبول نگه دارد و تجهیزات را برای استفاده، آماده‌کند. از این منظر، نمایش یک مرکز تولید در کنار معرفی نسخه ارتقایافته، پیام روشنی درباره‌ی اهمیت زیرساخت صنعتی در برنامه پهپادی ایران دارد.
البته تصاویر منتشرشده، به‌تنهایی نمی‌توانند ظرفیت واقعی تولید یا میزان ذخایر موجود را مشخص کنند. تعداد پرنده‌هایی که در یک فیلم دیده‌می‌شوند، نمایانگر موجودی عملیاتی کل نیروهای مسلح نیست و وجود یک مرکز زیرزمینی نیز به‌خودی‌خود نشان نمی‌دهد چه میزان از تولید در برابر حمله آسیب‌ناپذیر است. برای ارزیابی این بخش، اطلاعات بیشتری درباره‌ی ظرفیت خطوط تولید، سرعت مونتاژ، تأمین قطعات و میزان تولید مستمر لازم است.
بیشتر بدانید: خلبان سیروس باهری، مردی که یک‌تنه به جنگ با ۱۵ هواپیما رفت
بیشتر بدانید: شهید سرلشکر خلبان عباس بابایی؛ کسی که مانع اخراج خلبانان اف ۱۴ شد
فرمانده ارتش ایران در جریان معرفی این مجموعه، از گسترش مراکز تولید و افزایش ذخایر پهپادی سخن گفته است. این اظهارات، موضع رسمی ایران درباره‌ی وضعیت تولید را نشان می‌دهد؛ اما جزئیات عددی مستقلی درباره‌ی ظرفیت تولید یا اندازه‌ی ذخایر اعلام نشده‌است که بتوان بر اساس آن، میزان رشد را محاسبه کرد. با وجود این محدودیت، تأکید بر تولید داخلی نشان می‌دهد که برنامه پهپادی فقط به ساخت یک مدل ویژه محدود نیست و زیرساخت تولید و پشتیبانی نیز در روایت رسمی ارتش جایگاه‌دارد.
آرش-۳ را هم نباید جدا از خانواده‌ای دانست که پیش از این با نام آرش-۱ و آرش-۲ شناخته می‌شد. درباره‌ی نسخه‌های پیشین، ارقام متفاوتی برای برد و دیگر مشخصات منتشر شده‌است؛ اما انتقال مستقیم این اعداد به نسخه تازه، بدون تأیید فنی درست نیست. برای نمونه، بردی که در برخی گزارش‌ها برای آرش-۲ ذکر شده، می‌تواند برد پهپاد آرش جدید نباشد. افزایش وزن سرجنگی و تغییرات سامانه هدایت می‌توانند بر عملکرد پروازی اثر بگذارند و تا زمانی که مشخصات نسخه‌ی جدید روشن نشده، نمی‌توان همه ارقام نسل پیشین را به آن نسبت داد.
همه‌ی قسمت‌های برنامه به روایت جنگ اینجا
آنچه در حال حاضر می‌توان گفت، این است که ایران از نسخه‌ای ارتقایافته از پهپاد انتحاری آرش خبر داده، که سرجنگی سنگین‌تر و سامانه‌های ناوبری متنوع‌تری برای آن اعلام شده‌است. اهمیت این تغییرات به عملکرد واقعی آن‌ها بستگی دارد؛ به اینکه پهپاد با محموله جدید چه بردی خواهد داشت، در برابر اختلال تا چه اندازه‌ای مسیر خود را حفظ می‌کند و آیا تولید آن در مقیاس عملیاتی ادامه پیدا می‌کند یا نه.
در جنگ، سلاحی که فقط روی میز نمایش داده‌می‌شود، هنوز تمام داستان نیست. بدنه باید پرواز کند، سامانه هدایت باید کار کند، محموله باید به هدف برسد و کارخانه باید بتواند محصول را بار دیگر بسازد. پهپاد آرش تازه، با وعده‌ی سرجنگی سنگین‌تر معرفی شده؛ حالا آنچه اهمیت دارد، فاصله میان مشخصات اعلام‌شده، و عملکردی است که در میدان از آن دیده‌خواهد شد.
در کانال آپارات بیت ران ببینید:
