در حالی که ناترازی سوخت در ایران به مرحلهای حساس رسیده است، سوالات بسیاری درباره نحوه توزیع بنزین و تأمین گاز در فصل سرما به وجود آمدهاست. فرهاد شهرکی، نماینده مردم سیستان و بلوچستان در مجلس شورای اسلامی، در گفتگویی تفصیلی با تابناک، ابعاد پیچیده این بحران، از کسریهای تولیدی گرفته تا راهکارهای غیرقیمتی دولت را بررسی کردهاست. در این گزارش، به طور ویژه به تحلیل وضعیت بنزین و هشدارها درباره زمستان ۱۴۰۵ میپردازیم.
کالبدشکافی ناترازی بنزین؛ چرا با کسری مواجهیم؟
فرهاد شهرکی در این گفتگو، آمار دقیقی از وضعیت تولید و مصرف بنزین ارائهداد که نشاندهنده یک شکاف عمیق است. طبق گفتههای ایشان، مصرف روزانه بنزین در کشور به حدود ۱۳۵ میلیون لیتر رسیدهاست، در حالی که کل ظرفیت تولید داخلی (شامل پالایشگاهها و پتروشیمیها از طریق ریفورمیتها) تنها ۱۲۱ میلیون لیتر است.
این بدان معناست که کشور روزانه با ۱۴ میلیون لیتر کسری بنزین دست و پنجه نرم میکند. شهرکی تأکید میکند که این ناترازی ریشه در چندین عامل ساختاری دارد:
۱. تولید خودروهای پرمصرف: خودروهایی که در داخل کشور تولید میشوند، مصرف سوختی بسیار بالاتر از استانداردهای جهانی دارند.
۲. اشتباه در استراتژی حملونقل: به جای توسعه ناوگان حملونقل عمومی (ون و اتوبوس)، تمرکز بر تولید خودروهای کوچک بودهاست.
۳. کندی در متنوعسازی سبد سوخت: احکام برنامه هفتم برای توسعه ایستگاههای CNG و تبدیل خودروها به این سوخت با سرعت بسیار کمی اجرا شدهاست.
بیشتر بدانید: خودروسازان عامل کسری بنزین /هزینه خودروی پرمصرف و بیکیفیت را مردم و دولت میدهند
بیشتر بدانید: آیا قیمت بنزین تغییر میکند؟ بررسی ۳ سناریوی دولت برای مدیریت ناترازی سوخت
آیا قاچاق بنزین عامل بحران است؟
یکی از نکات کلیدی در اظهارات نماینده سیستان و بلوچستان این است که نباید انگشت اتهام را به سمت قاچاق بنزین گرفت. وی اشاره میکند که طبق دادههای ستاد مبارزه با قاچاق، کمتر از ۱۰ درصد قاچاق سوخت مربوط به بنزین است و قاچاق اصلی در حوزه نفت و گازوئیل رخ میدهد. بنابراین، مشکل اصلی بنزین، «کمبود تولید و مدیریت مصرف» است، نه خروج غیرقانونی.
چالش واردات و منابع مالی
در سالهای گذشته، این کسری از طریق واردات جبران میشد، اما شهرکی به دو مانع بزرگ اشارهمیکند:
– کاهش ظرفیت روسیه: به دلیل حملات و آسیبهای وارد شده به پالایشگاههای روسیه در جریان درگیری با اوکراین، میزان تولید و صادرات آنها کاهش یافتهاست.
– بحران مالی: به دلیل شرایط جنگی و عدم تحقق برآوردهای درآمدی، تأمین بودجه ۴ میلیارد دلاری پیشبینی شده برای واردات بنزین با مشکل جدی مواجه شدهاست.
راهکارهای غیرقیمتی؛ سهمیهبندی بر اساس «نفر» به جای «خودرو»
با توجه به تأکید مجلس و کمیسیون انرژی بر اینکه دولت نباید سراغ روشهای قیمتی (افزایش قیمت) برود، فرهاد شهرکی راهکارهای جایگزین و عدالتمحور را پیشنهاد میدهد.
وی معتقد است توزیع بنزین بر اساس خودرو عادلانه نیست، زیرا حدود ۴۷ درصد جمعیت کشور خودرو ندارند. راهکار پیشنهادی ایشان عبارت است از:
– توزیع بر اساس شهروند: از ۱۲۱ میلیون لیتر تولید، بخشی برای حملونقل عمومی کنار گذاشته شود و مابقی (حدود ۹۰ میلیون لیتر) بین تمام شهروندان تقسیم شود.
– سهمیه متغیر بر اساس اقلیم: برای شهروندان شهرهای برخوردار (مانند تهران) سهمیه ۳۰ لیتر در ماه و برای مناطق محروم و گرمسیر (مانند سیستان و بلوچستان یا خوزستان) سهمیه ۴۵ لیتر در ماه در نظر گرفتهشود.
– بازار مبادله سهمیه: ایجاد سامانه نظارتی که در آن فردی که به سهمیهاش نیاز ندارد، بتواند آن را با همان قیمت ۱۵۰۰ تومان به نیازمند بفروشد.
– سهمیه مبتنی بر پیمایش: برای تاکسیها و خودروهای امدادی، سهمیه نباید ثابت باشد، بلکه باید بر اساس میزان پیمایش واقعی محاسبهشود.
هشدار جدی برای زمستان ۱۴۰۵؛ بحران گاز در کمین است
فرهاد شهرکی در بخش دیگری از مصاحبه، وضعیت گاز را بسیار پیچیدهتر از برق توصیف کرد. ایشان تأکید کرد که قطع و وصل گاز به دلیل مسائل فنی (افت فشار و پروتکلهای خاص) مانند برق سادهنیست.
در اثر آسیبهای وارد شده به زیرساختها (بهویژه در عسلویه)، ۲۳۰ میلیون مترمکعب ظرفیت گاز از دست رفته است. اگرچه بخشی از آن بازمیگردد، اما ۱۳۵ میلیون مترمکعب گاز برای زمستان امسال باز نخواهد گشت.
این موضوع باعث شده تا احتمال کمبود گاز در استانهای سردسیر بسیار زیاد شود. شهرکی از دولت خواست تا از همین حالا:
۱. سناریوهای جایگزین (توزیع نفت سفید و کپسول گاز) را برنامهریزی کند.
۲. *طلاعرسانی شفاف انجام دهد تا مردم غافلگیر نشوند و فرصت آمادهسازی داشتهباشند.
۳. بهینهسازی مصرف در موتورخانههای اداری و سازمانها را به صورت فوری آغاز کند.
