وقتی تنها دو حلقه از لاستیکهای یک خودرو نیاز به تعویض دارند، یک سؤال مهم مطرح میشود: لاستیک نو باید روی محور جلو نصب شود یا محور عقب؟
بیتران، محسن هاتفی: تصور رایج این است که چون در بسیاری از خودروهای سواری چرخهای جلو وظیفه فرماندهی و در خودروهای دیفرانسیل جلو وظیفه انتقال نیرو را نیز بر عهده دارند، لاستیکهای نو باید روی محور جلو قرار بگیرند. اما توصیه عمومی صنعت تایر، در شرایطی که تنها دو لاستیک تعویض میشوند، نصب لاستیکهای نوتر روی محور عقب است.
دلیل اصلی این توصیه، افزایش پایداری محور عقب و کاهش احتمال بیشفرمانی یا Oversteer روی سطوح لغزنده و خیس است.
چرا لاستیک نو باید عقب باشد؟
لاستیک نو معمولاً عمق آج بیشتری دارد و در شرایط خیس، توانایی بیشتری برای تخلیه آب از محدوده تماس لاستیک با سطح جاده دارد.
وقتی دو لاستیک نو روی عقب نصب شوند، چسبندگی محور عقب افزایش پیدا میکند. این موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا از دست رفتن چسبندگی محور عقب میتواند رفتار خودرو را بهسرعت تغییر دهد.
فرض کنیم خودرو در یک جاده خیس وارد پیچ شده است. اگر لاستیکهای جلو نو و لاستیکهای عقب فرسوده باشند، ممکن است محور عقب زودتر از جلو چسبندگی خود را از دست بدهد. در این شرایط، قسمت عقب خودرو به سمت بیرون پیچ حرکت میکند. این همان Oversteer یا بیشفرمانی است. اگر شدت لغزش زیاد باشد، خودرو میتواند شروع به چرخیدن حول محور عمودی خود کند و کنترل آن برای راننده دشوار شود.
اگر لاستیکهای ضعیف جلو باشند چه اتفاقی میافتد؟
حالا شرایط را برعکس کنیم. دو لاستیک نو روی عقب قرار دارند و دو لاستیک قدیمیتر روی جلو هستند. اگر در یک پیچ خیس، لاستیکهای جلو زودتر از حد توان خود چسبندگی را از دست بدهند، خودرو تمایل پیدا میکند مسیر پیچ را ادامه ندهد و به سمت بیرون پیچ حرکت کند. این حالت Understeer یا کمفرمانی نام دارد. در این وضعیت، بخش جلویی خودرو به سمت بیرون پیچ هل داده میشود، در حالی که قسمت عقب همچنان چسبندگی خود را حفظ کرده است. بنابراین در یک شرایط مشابه، نگه داشتن چسبندگی بیشتر در محور عقب میتواند به حفظ پایداری خودرو کمک کند.
تفاوت Oversteer و Understeer چیست؟
به زبان ساده:
– Understeer یا کمفرمانی: راننده فرمان میدهد، اما جلوی خودرو تمایل دارد بیشتر به سمت بیرون پیچ برود.
– Oversteer یا بیشفرمانی: عقب خودرو چسبندگی خود را از دست میدهد و قسمت عقب خودرو به سمت بیرون پیچ حرکت میکند.
در شرایط خیس، از دست رفتن ناگهانی چسبندگی عقب میتواند خودرو را به سمت چرخش سوق دهد. به همین دلیل صنعت تایر توصیه میکند در صورت تعویض تنها دو حلقه لاستیک، لاستیکهای دارای آج بیشتر روی محور عقب قرار بگیرند.
نقش آکواپلنینگ در این ماجرا
یکی از عوامل مهم در جاده خیس، Aquaplaning یا Hydroplaning است. وقتی آب بین لاستیک و سطح جاده قرار میگیرد و آج لاستیک نمیتواند آب را با سرعت کافی تخلیه کند، تماس مؤثر لاستیک با آسفالت کاهش پیدا میکند. در این شرایط، لاستیکی که آج بیشتری دارد معمولاً توانایی بیشتری برای تخلیه آب دارد. بنابراین تفاوت عمق آج بین لاستیکهای جلو و عقب میتواند روی تعادل چسبندگی خودرو تأثیر بگذارد. این مسئله بهخصوص زمانی اهمیت پیدا میکند که خودرو در سرعت بالا وارد پیچ یا مانور ناگهانی شود.
پس چرا بعضی رانندگان فکر میکنند لاستیک نو باید جلو باشد؟
دلیل این تصور قابل درک است. در بسیاری از خودروهای سواری، چرخهای جلو همزمان وظیفه فرماندهی و، در خودروهای دیفرانسیل جلو، انتقال نیرو را بر عهده دارند. بنابراین راننده ممکن است تصور کند بیشترین چسبندگی باید در جلو باشد. اما مسئله فقط کشش یا ترمزگیری محور جلو نیست؛ موضوع اصلی، حفظ تعادل بین محورهای جلو و عقب و جلوگیری از دست رفتن ناگهانی پایداری خودرو است.
بیشتر بدانید: قیمت روز انواع لاستیک دانلوپ (شهریور ۱۴۰۵)
البته لاستیک بهتر در جلو میتواند در بعضی شرایط، مانند ترمزگیری مستقیم روی سطح خیس، مزایایی داشته باشد. اما در بحث پایداری خودرو، از دست دادن چسبندگی محور عقب میتواند پیامد جدیتری داشته باشد.
آیا این قانون برای همه خودروها بدون استثناست؟
خیر. قاعده «دو لاستیک نو در عقب» یک توصیه عمومی صنعت تایر است، اما دفترچه خودرو و دستورالعمل سازنده خودرو اولویت دارد.
– برخی خودروها از ابتدا لاستیکهایی با ابعاد متفاوت در جلو و عقب دارند و امکان جابهجایی لاستیک بین دو محور وجود ندارد.
– در خودروهای چهارچرخ محرک نیز اختلاف قابل توجه در قطر مؤثر یا میزان سایش لاستیکها میتواند برای سیستم انتقال قدرت مشکل ایجاد کند. بنابراین در خودروهای AWD و ۴WD باید مشخصات و دستورالعمل سازنده بررسی شود.
همچنین بهتر است دو لاستیک نصبشده روی یک محور از نظر سایز، نوع و مشخصات فنی کاملاً یکسان باشند.
جمعبندی
انتخاب محل نصب دو لاستیک نو فقط یک مسئله مربوط به کشش خودرو نیست؛ پایداری دینامیکی خودرو اهمیت بسیار زیادی دارد. اگر لاستیکهای عقب در جاده خیس زودتر چسبندگی خود را از دست بدهند، احتمال بیشفرمانی و از دست رفتن کنترل خودرو افزایش پیدا میکند. در مقابل، قرار دادن لاستیکهای دارای آج بیشتر روی محور عقب، به حفظ چسبندگی این محور و کاهش احتمال بروز بیشفرمانی کمک میکند.
بیشتر بدانید: توهم سود در بازار کامیون؛ چرا رشد قیمت لاستیک، سود رانندگان را میبلعد؟
بنابراین اگر قرار است فقط دو حلقه لاستیک تعویض شوند، توصیه عمومی صنعت تایر این است که لاستیکهای نو روی محور عقب نصب شوند؛ مگر اینکه سازنده خودرو برای آن مدل دستور دیگری داده باشد.
