جنگنده جی ۲۰ در ایران: شکسته‌شدن دکترین حمله پیش‌دستانه اسرائیل

ورود احتمالی جنگنده جی ۲۰ در کنار جنگنده های سوخو ۳۵ و جی ۱۰ و سامانه‌های بردبلند، معماری دفاع هوایی ایران را از یک سامانه واکنشی به ساختار بازدارندگی فعال تغییر می‌دهد؛ تغییری که هزینه هر عملیات اسرائیلی را از سطح تاکتیکی به سطح راهبردی افزایش خواهد داد.

بیت ران – امین آزاد : در ماه‌های اخیر، نشانه‌های معناداری از تعمیق همکاری‌های دفاعی ایران و چین و روسیه دیده شده است؛ از افزایش پروازهای ترابری نظامی گرفته تا اظهارات مقام‌های رسمی درباره آمادگی انتقال جنگنده‌های پیشرفته به ایران. در این میان، احتمال دستیابی ایران به جنگنده جی ۲۰ ، نخستین جنگنده نسل پنجم چین و یکی از پیچیده‌ترین هواگردهای رهگیر جهان، توجه بازیگران منطقه‌ای و تحلیل‌گران نظامی را برانگیخته است.

این گزارش، با رویکردی تحلیلی، علمی-فنی تلاش می‌کند فارغ از روایت‌های رسانه‌ای، تصویری روشن از پیامدهای ورود احتمالی جنگنده جی ۲۰ و دیگر تجهیزات راهبردی یعنی جنگنده جی ۱۰، سوخو ۳۵ و سامانه پدافندی S‑۴۰۰ بر معماری امنیت هوایی ایران ارائه دهد. این گزارش همچنین توان این ترکیب را در خنثی‌سازی سناریوی حمله هوایی اسرائیل مورد ارزیابی دقیق قرار می‌دهد.

ساختار فعلی دفاع هوایی ایران و جایگاه J‑۲۰

 معماری موجود

معماری دفاع هوایی ایران بر سه ستون اصلی استوار است:

با این حال، خلأ اصلی در رهگیری دوربرد و پنهانکار هنوز محسوس است. J‑۲۰ می‌تواند این خلا را پر کند و با قابلیت‌های خود، آسمان ایران را به یک منطقه تهدید دائم برای مهاجم تبدیل کند.

ویژگی‌های کلیدی J‑۲۰

1. پنهانکاری پیشرفته (Stealth)
   سطح مقطع راداری (RCS) کم، کشف توسط رادارهای هواپیماهای مهاجم و آواکس‌ها را به تأخیر می‌اندازد. حتی حضور J‑۲۰ بدون شلیک، دشمن را مجبور به بازنگری در مأموریت می‌کند.

2. توانایی درگیری دوربرد (BVR)
   موشک PL‑۱۵ با برد حدود ۲۰۰–۲۳۰ کیلومتر، امکان تهدید هواگردها قبل از ورود آنها به عمق ایران را فراهم می‌کند. یک اسکادران J‑۲۰ می‌تواند سطح وسیعی از آسمان کشور را منطقه ممنوعه برای مهاجم کند.

3. مؤثرتر از سوخو‑۵۷ برای ایران
   سوخو‑۵۷ روسی چندمنظوره و طراحی شده برای مانور نزدیک است، اما J‑۲۰ رهگیری دوربرد و پوشش یکپارچه شبکه‌ای را به شکل مؤثرتری فراهم می‌کند، دقیقاً همان چیزی که نیاز دفاعی ایران است.

   بیشتر بدانید: احتمال خرید سامانه پدافندی HQ-16FE و جنگنده J-10C از چین توسط ایران

   بیشتر بدانید: امین آزاد سردبیر بیت ران، مستندساز و مهندس مکانیک؛ پیوند رسانه با مهندسی

   در کانال آپارات بیت ران ببینید:

   

 مکمل‌های استراتژیک: جنگنده جی ۱۰، سوخو ۳۵ و S‑۴۰۰

جنگنده جی ۱۰ سی

جنگنده سبک و مانورپذیر چینی که می‌تواند نقش نبرد میان‌برد و نزدیک را ایفا کند و با J‑۲۰ هماهنگی داشته باشد.
ویژگی‌ها:

سوخو ۳۵

جنگنده سنگین روسی با مانورپذیری بالا و توان حمل تسلیحات سنگین:

اس ۴۰۰

سامانه پدافندی روسی برد بلند، مکمل ترکیب هوایی ایران:

• پوشش تا ۴۰۰ کیلومتر

• شناسایی و رهگیری اهداف کم‌مقطع راداری

• یکپارچه‌سازی با شبکه J‑۲۰ و سایر رادارها

• ایجاد لایه دفاعی چندگانه و عمقی در سراسر کشور

  بیشتر بدانید: احتمال خرید سامانه پدافندی HQ-16FE و جنگنده J-10C از چین توسط ایران

  بیشتر بدانید: امین آزاد سردبیر بیت ران، مستندساز و مهندس مکانیک؛ پیوند رسانه با مهندسی

  در کانال آپارات بیت ران ببینید:

  

 تحلیل تهدید و تقابل با جنگنده‌های اسرائیلی

F‑۳۵I Adir

• پنهانکاری J‑۲۰، توان BVR و شبکه فرماندهی ایران، F‑۳۵I را در مواجهه با رهگیری پیشرفته و تهدید موشکی قبل از ورود به عمق ایران بسیار آسیب‌پذیر می‌کند.

• وابستگی F‑۳۵I به آواکس و تانکرها، در حضور J‑۲۰ و S‑۴۰۰ یکی از نقاط ضعف اصلی عملیاتی است.

F‑۱۵I Ra’am

• مقطع راداری بزرگ و نبود پنهانکاری کامل، باعث می‌شود حتی با سرعت بالا، F‑۱۵I در معرض رهگیری PL‑۱۵ و S‑۴۰۰ قرار گیرد.

• مأموریت‌های حمله نقطه‌ای به زیرساخت‌ها، قبل از رسیدن به اهداف، با ریسک بالای از دست رفتن هواپیما همراه خواهد بود.

 F‑۱۶I Sufa

• برد موشکی کوتاه و مانور محدود نسبت به J‑۲۰ و Su‑۳۵

• با شبکه BVR ایران، F‑۱۶I تنها می‌تواند در عملیات سطحی و کوتاه‌برد مؤثر باشد، و حتی آن هم با هزینه بالا و ریسک قابل توجه است.

معماری نبرد شبکه‌محور ایران با ورود جنگنده جی ۲۰، جنگنده جی ۱۰، سوخو ۳۵ و S‑۴۰۰

 نبرد شبکه‌محور: ستون جدید قدرت هوایی ایران

ورود جنگنده جی ۲۰  زمانی بیشترین ارزش راهبردی را ایجاد می‌کند که نه به‌عنوان یک جنگنده منفرد، بلکه به‌عنوان گره مرکزی یک شبکه دفاع هوایی یکپارچه مورد استفاده قرار گیرد.

در یک نبرد شبکه‌محور:

این ساختار، دفاع نقطه‌ای را به دفاع بازدارنده سراسری تبدیل می‌کند.

مدل  میدان نبرد

برای تحلیل اثربخشی J‑۲۰ و شبکه جدید دفاع هوایی ایران، یک مدل ساده ولی معتبر در مطالعات نظامی استفاده می‌کنیم:

 فاصله درگیری BVR بر اساس تفاوت سطح مقطع راداری (RCS):

 برد کشف J‑۲۰ علیه F‑۱۵I تقریباً ۳ تا ۳.۵ برابر کوتاه‌تر از کشف F‑۱۵I علیه J‑۲۰ است؛ زیرا F‑۱۵I در آزمایشات میدانی تنها در فاصله ۲۰۰–۲۴۰ کیلومتری قادر به کشف اهداف با RCS حدود ۳–۴ مترمربع است. این یعنی:

F‑۱۵I ابتدا در منطقه کشنده موشک PL‑۱۵ قرار می‌گیرد، قبل از اینکه بتواند J‑۲۰ را ببیند.

برای F‑۳۵I شرایط پیچیده‌تر است؛ زیرا اگرچه پنهانکار است، اما برای ورود به عمق ایران مجبور به تکیه بر:

• آواکس (Eitam/Oron)

• تانکر سوخت‌رسان

• لینک شبکه‌ای ارتباطی

است. و اینجاست که نقش J‑۲۰ تعیین‌کننده می‌شود.

 ماتریس برتری درگیری هوایی (BVR)

مقایسه زیر نشان می‌دهد که جنگنده‌های اسرائیلی در سناریوی نبرد فرامرزی، با چه چالشی روبه‌رو خواهند شد:

ماتریس تهدید BVR (مبتنی بر PL‑۱۵ و رادار AESA J‑۲۰)

نتیجه:
در بیش از ۷۰٪ سناریوهای نفوذ، مهاجم پیش از رسیدن به اهداف عملیاتی، درگیر یا وادار به عقب‌نشینی می‌شود.

نقش S‑۴۰۰ و HQ‑۹ در ایجاد  منطقه اختلال  یا Disturbance Zone

در معماری جدید، مناطق ورود احتمالی جنگنده‌های اسرائیلی به آسمان ایران به سه کمربند خطر تقسیم می‌شود:

این ساختار، همان چیزی است که تحلیلگران نظامی به آن کریدور ضد هوایی یا Anti-Air Corridor می‌گویند.

چرا جنگنده جی ۲۰ از سوخو ۵۷ برای ایران مناسب‌تر است؟

نتیجه:
برای دفاع ایران، J‑۲۰ سازگارتر، کم‌ریسک‌تر و اثربخش‌تر از Su‑۵۷ است.

 آسیب‌پذیری راهبردی اسرائیل: پاشنه آشیل عملیات هوایی

سه عنصر، آویزه عملیات دوربرد اسرائیل هستند:

✦ تانکرهای سوخت‌رسان
✦ آواکس‌های Oron/Eitam
✦ لینک‌های اطلاعاتی و هدایت عملیات

در حضور J‑۲۰ و S‑۴۰۰، این عناصر در اولویت شلیک قرار می‌گیرند. حذف هر یک از آنها، عملیات را غیرممکن می‌کند.

شکستن یا شکسته‌شدن عملیات نفوذ اسرائیل

مهم‌ترین سؤال عملیاتی این است:

اگر نیروی هوایی اسرائیل بخواهد حمله‌ای دوربرد علیه اهدافی در ایران انجام دهد، آیا ساختار J‑۲۰ + J‑۱۰C + Su‑۳۵ + S‑۴۰۰ می‌تواند آن عملیات را ناتمام یا پرهزینه کند؟

بر مبنای اصول نبرد هوایی مدرن، یک حمله به ایران از سوی اسرائیل نیازمند سه عنصر قطعی است:

شبکه جدید دفاع هوایی ایران طوری عمل می‌کند که هر سه عنصر را تهدید می‌کند.

 مسیرهای احتمالی حمله اسرائیل و نقاط ضعف

سه مسیر اصلی برای نفوذ در ادبیات نظامی مطرح است:

با ورود J‑۲۰، مسیرهای ب و ج برای مهاجم به‌شدت پرریسک می‌شوند؛ زیرا برد شلیک PL‑۱۵ نسبت به مسیرهای پروازی آواکس و تانکرها برتری زمانی ایجاد می‌کند:

اگر برد مؤثر PL‑۱۵ حدود ۲۰۰–۲۳۰ km و میانگین سرعت مهاجم ۹۰۰ km/h باشد:

یعنی تانکر یا آواکس اسرائیل ۱۳ دقیقه در منطقه مرگ قرار می‌گیرد؛ رقمی بسیار بالا که برنامه‌ریزی عملیات را تقریباً ناممکن می‌کند.

 جهنم اطلاعاتی علیه اسرائیل: جنگ الکترونیک و ضد اطلاعات

با ورود جنگنده‌های جدید، ایران می‌تواند یک لایه پدافندی جدید ایجاد کند:

اگر لینک ارتباطی F‑۳۵ با آواکس مختل شود، آن جنگنده ناچار به استفاده از رادار خودش می‌شود؛ و در آن لحظه پنهانکاری‌اش به‌شدت کاهش می‌یابد:

در این حالت، J‑۲۰ و رادارهای زمینی، F‑۳۵ را زودتر کشف می‌کنند.

 تأثیر J‑۲۰ بر عملیات SEAD/DEAD اسرائیل

برای حمله به عمق ایران، اسرائیل باید رادارهای برد بلند و سامانه‌های S‑۴۰۰/باور‑۳۷۳ را نابود کند. اما:

نتیجه: عملیات SEAD اسرائیل به‌جای چند ساعت، به مأموریت چند فازی پرخطر تبدیل می‌شود.

 شاخص «آستانه بازدارندگی هوایی» ایران

«بازدارندگی» فقط شلیک موشک نیست؛ بازدارندگی یعنی:دشمن بداند اگر حمله کند، احتمال موفقیتش پایین و هزینه‌اش بالا خواهد بود.

ورود J‑۲۰ شاخص بازدارندگی را از سطح تهدید محدود به سطح تهدید راهبردی پایدار منتقل می‌کند.

فرمول بازدارندگی ساده:

اگر هزینه عملیاتی یک حمله فرامرزی به ایران از منظر تلفات و تجهیزات، ۲ تا ۳ برابر ارزش هدف باشد، عملیات منطقی نخواهد بود.

تاثیر پیشگیرانه 

پس از ورود J‑۲۰ و تکمیل شبکه جدید دفاع هوایی:

برخورد مستقیم J‑۲۰ ایران با F‑۳۵، F‑۱۵ و F‑۱۶ اسرائیلی

در یک سناریوی درگیری احتمالی میان ایران و اسرائیل، پرسش کلیدی این است که ورود جنگنده نسل پنجم J‑۲۰ چه تغییری در نتیجه‌ی نبرد هوایی ایجاد می‌کند. برای پاسخ، چهار معیار اصلی تعیین‌کننده هستند:

۱) میزان پنهانکاری و سطح مقطع راداری (RCS)
۲) توان راداری و حسگرهای شناسایی
۳) قدرت درگیری در بردهای دور و نزدیک (BVR/WVR)
۴) نقش شبکه فرماندهی، کنترل، اطلاعات و جنگ الکترونیک

این چهار عنصر، ستون‌های اصلی برتری یا شکست هوایی محسوب می‌شوند.

مقایسه پنهانکاری و سطح مقطع راداری

جنگنده J‑۲۰ در بیش‌تر زوایا سطح مقطع راداری بسیار پایین و در حد چند صدم متر مربع دارد. این میزان پنهانکاری، نسبت به F‑۱۵ و F‑۱۶ اسرائیلی چندین مرتبه بهتر است؛ به گونه‌ای که احتمال کشف J‑۲۰ توسط رادارهای آن دو جنگنده بسیار کاهش می‌یابد و زمان واکنش‌شان به حد خطرناکی کم می‌شود.

جنگنده F‑۳۵ اسرائیلی از نظر پنهانکاری در زاویه‌ی روبه‌رو اندکی بهتر از J‑۲۰ است، اما این برتری فقط زمانی حفظ می‌شود که F‑۳۵ مجبور نباشد رادار خود را روشن کند. در صورت فعال شدن رادار، امواج برگشتی و داده‌های تشعشعی، احتمال کشف F‑۳۵ را بالا می‌برند و اختلاف پنهانکاری کاهش می‌یابد. از سوی دیگر، پنهانکاری J‑۲۰ در زوایای جانبی بهتر از F‑۳۵ ارزیابی می‌شود و در بازگشت از مأموریت یا انجام مانورهای افقی، به‌ویژه روی رادارهای چین و روس در اختیار ایران، مزیت پایدارتری دارد.

نتیجه این بخش کاملاً روشن است:

• در برابر F‑۱۵ و F‑۱۶: برتری پنهانکاری J‑۲۰ قاطع و تعیین‌کننده است

• در برابر F‑۳۵: برتری پنهانکاری وابسته به شرایط مأموریت است، اما شکاف پنهانکاری آن‌قدر نیست که F‑۳۵ را از خطر رهگیری دوربرد خارج کند

 برتری راداری و حسگرهای میدان نبرد

رادار AESA نصب‌شده بر J‑۲۰ توانایی کشف و دنبال‌سازی جنگنده‌های نسل چهار را در بردی در حدود ۳۰۰ کیلومتر توصیف می‌کند. این رقم تقریباً مشابه توان رادار F‑۳۵ است. بنابراین برخلاف تصور رایج، F‑۳۵ در حوزه راداری برتری مطلق و یک‌طرفه ندارد.

اما تفاوت، در یک نقطه به‌وجود می‌آید:

J‑۲۰ از معماری راداری و ارتباطی چینی بهره می‌برد که به‌طور ویژه برای مقابله با سامانه‌های جنگ الکترونیک غربی طراحی شده و با رادارهای زمینی و سامانه‌های کشف غیرفعال ایران قابل یکپارچه‌سازی است. به همین دلیل، توان شناسایی J‑۲۰ علیه اهدافی مانند F‑۱۵ و F‑۱۶ بسیار بیشتر است و در مورد F‑۳۵ نیز دست‌کم می‌تواند توازن اطلاعاتی ایجاد کند.

به زبان ساده:

• F‑۱۵ و F‑۱۶ بسیار زودتر از آن‌که بتوانند J‑۲۰ را ببینند، دیده می‌شوند

• F‑۳۵ و J‑۲۰ معمولاً هم‌زمان یکدیگر را شناسایی می‌کنند

• اما سامانه فرماندهی شبکه‌ای ایران می‌تواند این تساوی را به برتری عملیاتی J‑۲۰ تبدیل کند

 درگیری دوربرد (BVR): سرنوشت نبرد پیش از آن‌که شکل بگیرد

نبرد هوایی مدرن پیش از آن‌که دو جنگنده یکدیگر را به‌چشم ببینند تعیین می‌شود. J‑۲۰ در این مرحله تسلیحات دوربردتری نسبت به جنگنده‌های اسرائیلی در اختیار دارد. مهم‌ترین آن‌ها، موشک هوا‌به‌هوای دوربرد PL‑۱۵ است.

این موشک بردی بیش از جدیدترین نسخه‌های موشک‌های آمریکایی خانواده AIM‑۱۲۰ دارد. این یعنی:

🔹 J‑۲۰ می‌تواند زودتر شلیک کند
🔹 F‑۳۵ و F‑۱۵ و F‑۱۶ ناچار می‌شوند قبل از رسیدن به برد شلیک خود، عقب‌نشینی یا تغییر مسیر دهند
🔹 تانکرها، هواپیماهای جنگ‌الکترونیک و آواکس اسرائیل تبدیل به اهداف آسیب‌پذیر می‌شوند

و یک واقعیت عملیاتی مهم:

در نبرد هوایی، اگر یک کشور آواکس و تانکر خود را از دست بدهد، توان تداوم عملیات هوایی‌اش به شدت افت می‌کند. به همین دلیل، J‑۲۰ تهدیدی علیه قلب سیستم رزمی اسرائیل است، نه فقط علیه جنگنده‌ها.

 نبرد نزدیک (WVR): جایی که J‑۲۰ انتخاب می‌کند وارد نشود

در نبرد نزدیک، توان مانوری اهمیت بسیاری دارد. F‑۳۵ و J‑۲۰ هر دو در چابکی، در سطح متوسط قرار می‌گیرند. برتری در این میدان با جنگنده‌هایی مانند سوخو ۳۵ است. نکته مهم این است:

مأموریت J‑۲۰ ورود به نبرد نزدیک نیست.
نقش آن شلیک از دور و پایان دادن به نبرد پیش از رسیدن به فاصله کم است.

به همین دلیل، ساختار دفاع هوایی آینده ایران چنین هندسه‌ای پیدا می‌کند:

 تقابل مستقیم

نتیجه تحلیلی این بخش:

به بیان روشن‌تر:اگر ایران J‑۲۰ را وارد خدمت کند، اسرائیل برای انجام حمله هوایی به ایران باید با ریسکی مواجه شود که به مراتب بیشتر از سود احتمالی عملیات است.

و این همان معنای واقعی بازدارندگی هوایی است.

تأثیر راهبردی ورود J‑۲۰ ،J‑۱۰C ،Su‑۳۵ و S‑۴۰۰ بر موازنه قدرت هوایی ایران و اسرائیل

ورود احتمالی جنگنده نسل پنجم J‑۲۰ به نیروی هوایی ایران، اگر با خرید یا تولید مشترک جنگنده J‑۱۰C، جنگنده سنگین Su‑۳۵ و سامانه دفاع‌هوایی S‑۴۰۰ یا باور ۳۷۳ بلوک جدید همراه شود، تنها یک ارتقاء تاکتیکی نیست؛ بلکه به تعبیر دقیق‌تر، بازطراحی کامل معماری نبرد هوایی ایران محسوب می‌شود.

تغییر اصلی از اینجا آغاز می‌شود: اگر تا دیروز هدف ایران فقط مقابله با حملات هوایی بود، پس از این تحول، ایران می‌تواند مانع «آغاز عملیات اسرائیل» شود، نه فقط مقابله در لحظه حمله.

به بیان دیگر:
«بازدارندگی فعال» جای «دفاع واکنشی» را می‌گیرد.

معماری جدید دفاع هوایی ایران پس از ورود J‑۲۰

در مدل جدید، عناصر هوایی به‌جای عمل فردی، در قالب یک شبکه منسجم عمل می‌کنند:

با تکمیل این آرایش، دو هدف محقق می‌شود:

۱) اسرائیل دیگر قادر نیست بدون درگیری سنگین وارد آسمان ایران شود
۲) عملیات هوایی اسرائیل کوتاه، پرهزینه و بلافاصله قابل رهگیری خواهد بود

 جنگنده‌های اسرائیلی پس از استقرار شبکه جدید ایران

F‑۱۶I

نقش فعلی در حملات دورایستا با موشک‌های Delilah و Rampage

🔻 پس از استقرار شبکه جدید:

• رهگیری بسیار زودهنگام توسط J‑۲۰

• آسیب‌پذیری شدید در برابر Su‑۳۵

• وابستگی کامل به جنگ الکترونیک و فریب

F‑۱۵I Ra’am

قدرت حمل مهمات سنگین، ستون حملات عمیق اسرائیل

🔻 پس از استقرار شبکه جدید:

• تبدیل شدن به هدف اصلی PL‑۱۵ و S‑۴۰۰

• کاهش امکان ورود به برد پرتاب بمب‌های سنگرشکن

F‑۳۵I Adir

خطرناک‌ترین پلتفرم اسرائیل در ظاهر

🔻 پس از استقرار شبکه جدید:

• پنهانکاری آدر در برابر شبکه رادارهای غیرفعال ایران کاهش می‌یابد

• نیاز به سوخت‌گیری، J‑۲۰ را قادر به شکار تانکرها می‌کند

• عملیات باید بسیار کوتاه و خطرناک‌تر شود

نتیجه ارزیابی: F‑۳۵ همچنان چالش‌برانگیز است اما دیگر «آزاد» عمل نمی‌کند؛ هر ورود آن به عمق ایران باید با ریسک برگشت‌ناپذیری محاسبه شود.

 آسیب‌پذیری اسرائیل در نقاط پشتیبانی پروازی

قلب توان هوایی اسرائیل در حمله دوربرد، نه جنگنده‌ها بلکه موارد زیر است:

 تانکرهای سوخت‌رسان
 هواپیماهای شنود و فرماندهی
 پرنده‌های جنگ الکترونیک

در صورت حضور J‑۲۰ در منطقه:

• تانکرها نمی‌توانند به عمق عملیاتی نزدیک شوند

• F‑۳۵ و F‑۱۵ مجبور به پرواز با سوخت ناکافی می‌شوند

• مدت مأموریت اسرائیل به شدت کاهش می‌یابد

• احتمال بازگشت امن هواگردها کم می‌شود

این یعنی: اسرائیل شاید بتواند حمله کند، اما ممکن است نتواند نیروی خود را به سلامت بازگرداند.

 تغییر دکترین ایران: از «دفاع از مرکز» تا «دفاع منطقه‌ای»

پیش از این، مأموریت اصلی ایران دفاع از آسمان پیرامون مراکز حیاتی بود.
با ورود J‑۲۰، شرایط جدیدی شکل می‌گیرد:

🔹 توان رهگیری فراتر از مرزها
🔹 حضور منطقه‌ای برای قطع عملیات قبل از شروع
🔹 نقش جدید نیروی هوایی در بازدارندگی انرژی و تجارت دریایی

این تحول، برای نخستین بار از ۴۵ سال گذشته، ایران را به بازیگر هواییِ بازدارنده تبدیل می‌کند.

 وزن ژئوپلیتیک جدید ایران در آسمان منطقه

پس از تکمیل این معماری، نتایج راهبردی آن چنین خواهد بود:

هزینه چند میلیاردی برای حفظ صلح

شاید در ابتدا هزینه چند میلیارددلاری برای توسعه چنین شبکه‌ای با اتکا به جنگنده جی ۲۰ کمی غیر اقتصادی به‌نظر برسد اما جی ۲۰ در کنار سامانه‌های ذکر شده در گزارش می‌تواند شبکه‌ای ایجاد کند که با تحمیل هزینه زیاد احتمال حمله به ایران را تا حدود زیادی کاهش دهد.

جنگ ۱۲ روزه نشان داد موشک به تنهایی نمی‌تواند بازدارنده باشد. شاید بتواند دشمن را مجبور به آتش بس کند اما پیش از آن حمله هوایی دشمن فضای داخل ایران را نا‌امن و ضربه شدید اقتصادی و روانی را به ایران تحمیل کرده است .

از طرفی شلیک موشک هم در شرایط جنگی نیاز به پوشش هوایی مناسب دارد و بدون آن نبرد پرهزینه و طولانی و احتمال تکرا آن زیاد خواهد بود.

شاید توسعه شبکه دفاع هوایی چند میلیارد دلاری برای ایران در ابتدا غیر اقتصادی به‌نظر برسد اما ایجاد امنیت از طریق آن، از زیان‌های بسیار بیشتر اقتصادی، اجتماعی و روانی جلوگیری خواهد کرد.

بیشتر بدانید: درگ دنا پلاس تقویت با دنا فابریک / این دو خودرو اتوماتیک چقدر اختلاف شتاب دارند؟

بیشتر بدانید: درگ شاهین پلاس اتوماتیک و شاهین CVT؛ نتیجه دور از انتظار!

در کانال آپارات بیت ران ببینید: